880 – BOT tây, BOT ta và lòng dân nghĩ về BOT?

Advertisements

876 – Trước thềm bầu cử Bundestag (Hạ Viện) lần thứ 19 CHLB Đức!

871 – Nguyễn Lan Anh: CÓ MỘT NGƯỜI TÊN V. HUY…

851 – Tô Hải: Vì sao mình không thể vui được khi những ngày 19/12 – 22/12 mỗi năm lại đến?

832 – Người dân có nên quan tâm đến chính trị hay không?

10846283_880974438603263_2331074068298314940_n

Xin chép lại đây câu chuyện của người bạn già vừa gửi cho GCM!

 *  *  *

Cách đây hơn năm, ông chủ tịch Câu lạc bộ (Sức khoẻ ngoài trời) của tôi gặp và nhắc nhở thế này:

– CLB Sức khoẻ ngoài trời mọc ra chỉ để tập thể dục buổi sáng; tham quan thăm viếng và sinh hoạt thơ phú thôi, vậy mà có người phản ảnh rằng cụ lại đưa một số tin và hình ảnh có tính “nhạy cảm“ lên Phây cá nhân để làm gì, khiến họ thắc mắc cho rằng như thế là trái với điều lệ của CLB ta là không làm chính trị chính em đấy cụ ơi!

– Tôi hỏi: Vậy cụ chủ tịch hiểu như thế nào về hai chữ chính trị?

– Ông ta bảo: Chính trị bẩn thỉu lắm cụ ơi. Chỉ có tụi phản động mới hay quan tâm thôi. Các anh an ninh Quận và Phường luôn nhắc nhở tôi rằng CLB của chúng ta phải tuyệt đối tin tưởng vào sự lãnh đạo sáng suốt của đảng. Mọi việc quốc gia đại sự đã có đảng và nhà nước lo. Tuổi già mình chỉ động viên con cháu chấp hành mọi chủ trương chính sách và tiếp nhận thông tin theo đúng định hướng của đảng và nhà nước. Chớ nghe thông tin xuyên tạc của các thế lực phản động trong nước và quốc tế nhằm “diễn biến hòa bình“ chia rẽ quần chúng với đảng, gây bất ổn, kích động bạo lực hòng xóa bỏ các thành qủa cách mạng và lật đổ chế độ như các cuộc CM màu đã từng diễn ra ở Đông Âu và Bắc Phi…

– Thưa cụ Chủ tịch thế cụ hiểu thế nào là nhà nước của dân, do dân và vì dân như loa Phường ra rả bấy nay? Thế nào là dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra như các vị lãnh đạo nhiều lẩn cổ súy trên TV? Thế nào là hào khí Diên Hồng trước họa ngoại xâm của các cụ bô lão?…

– Những điều này cụ phải kiến nghị lên cơ quan chức năng như Ban Tuyên giáo chứ tôi chỉ biết truyền đạt ý kiến của phản ảnh của nhân dân để cụ quán triệt để đừng làm mất điểm thi đua và ảnh hưởng tới uy tín của CLB đối với Quận và Thành phố thôi, thế nhá, thế nhá….

Để cho hết nhẽ, suốt năm qua, tôi đã 3 lần viết các bản kiến nghị gửi lên Bí thư cùng BTG Quận và Thành Ủy. Nhưng suốt cả năm nay chả thấy nơi nào hồi âm. Chán chường chưa thưa bà con?
Nay vào mạng tìm hiểu xem cái gọi là “Chính trị bẩn thỉu…. Chỉ có tụi phản động hay quan tâm“ mới vỡ lẽ ra nhiều điều khá lý thú!

• Theo định nghĩa của Từ Điển Bách Khoa Việt Nam: Chính trị là tất cả những hoạt động, những vấn đề gắn với quan hệ giai cấp, dân tộc, quốc gia và các nhóm xã hội xoay quanh một vấn đề trung tâm đó là vấn đề giành, giữ và sử dụng quyền lực nhà nước.

• Hiện nay, trên thế giới đã hình thành 4 cách hiểu khác nhau về chính trị:

1) nghệ thuật của phép cai trị
2) những công việc của chung
3) sự thỏa hiệp và đồng thuận
4) quyền lực và cách phân phối tài nguyên hay lợi ích

Nếu quan niệm rằng chính trị chỉ là những hoạt động xoay quanh vấn đề giành, giữ và sử dụng quyền lực nhà nước thì, theo lý luận của chủ nghĩa Marx, trong xã hội cộng sản tương lai sẽ không có chính trị bởi vì lúc đó nhà nước đã tiêu vong. Nói cách khác, chính trị sẽ dần dần trở nên thừa thãi và mất hẳn trong xã hội lý tưởng của nhân loại – xã hội cộng sản.

Chính trị theo nghĩa rộng hơn là hoạt động của con người nhằm làm ra, gìn giữ và điều chỉnh những luật lệ chung mà những luật lệ này tác động trực tiếp lên cuộc sống của những người góp phần làm ra, gìn giữ và điều chỉnh những luật lệ chung đó. Với cách hiểu như thế này thì dù trong xã hội cộng sản, chính trị vẫn còn tồn tại và vẫn giữ vai trò hết sức quan trọng đối với từng con người cũng như toàn xã hội. Trong bất kỳ xã hội nào thì cũng cần những luật lệ chung để hoạt động nhịp nhàng và khoa học, tránh tình trạng vô tình hay cố ý xâm phạm quyền lợi, lợi ích, tài sản, sức khỏe hay thậm chí tính mạng của người khác hay của cộng đồng. Một ví dụ đơn giản, xã hội dù có phát triển đến đâu thì cũng cần có luật giao thông để con người có thể lưu thông một cách trật tự và hiệu quả. Hay, con người không thể sống trong một xã hội mà tình trạng an ninh không đảm bảo (cướp bóc, khủng bố chẳng hạn) do thiếu luật lệ.

Thử ngược thời gian xem thời thượng cổ người ta hiểu như thế nào về hai từ chính trị?

• Theo người Trung Hoa cổ, chữ chính trị (政治) được cấu tạo như sau:

– Chữ chính gồm có hai phần: Bên trái là chữ chính có nghĩa là ngay thẳng, bên phải là bộ phác hám ý hành động. Vậy theo từ nguyên, chính có nghiã: làm cho ngay thẳng

– Chữ trị cũng gồm hai phần: Bên trái là bộ thủynước bên phải là phần âm để đọc là trị. Theo nghĩa đen, trị có nghĩa dùng thuốc chữa bệnh và chữ trị thuộc bộ thủy là vì lúc ban sơ, người Trung Hoa đã dùng thuốc làm bằng các loại thảo mộc nấu trong nước để uống chữa bệnh. Về sau chữ trị được mở rộng ra và mang nội hàm trừng phạt để loại bỏ những cái xấu xa, hủ bại làm lành mạnh xã hội.

Như thế theo nghiã gốc, chính trị nói chung là việc làm cho xã hội ngay thẳng lành mạnh.

• Theo từ ngữ Tây Phương tương ứng với chính trịPolitics, Politique. Có gốc gác từ địa danh thị trấn có tên Polis ở Hy Lạp thời cổ. Đây là thị trấn độc lập và có chủ quyền như một quốc gia hiện nay. Nên người Tây Phương lấy từ nguyên trong ngôn ngữ Hy Lạp (Politicos – nếu dùng ngôi số ít; hay Politica – nếu dùng ngôi số nhiều) để định nghiã về chính trị là “khoa học hoặc nghệ thuật về việc điều khiển quốc gia“

Đến đây thì ai cũng thấy, hai chữ chính trị có nội hàm và dung mạo khá rõ ràng. Chứ không hề mù mờ hay trừu tượng “bẩn thỉu“ cần tránh xa như giọng điệu tuyên truyền của đám chính giới không tử tế mỗi khi dùng hai từ này như con ngáo ộp để doạ dẫm người đời.

Vậy nên, dù ta không làm chính trị hay không tham gia vào một tổ chức chính trị cụ thể nào không có nghĩa chúng ta trùm chăn và bàng quan với tất cả những sinh hoạt chính trị thiết yếu của quốc gia dân tộc mà trong đó có ta và người thân của ta đang sống. Cũng không ai có thể ngăn cấm hay phỉ báng cái quyền bày tỏ thái độ chính trị trước một hiện tượng tốt, xấu của xã hội.

Thay cho lời kết xin dẫn lại lời của nhà quân sự – chính trị kiệt xuất của Pháp trong và sau cuộc cách mạng Pháp như sau:

“Thế giới phải chìm đắm trong đau khổ không phải vì tội ác của những kẻ xấu, mà là vì sự im lặng của những người tốt” (Napoléon Bonaparte).

Gocomay

__________

Tài liệu tham khảo:

826 – “Điều trị ngành y tế phải điều trị cả bộ máy”

Tranh minh hoạ của Ba Bui

Tranh minh hoạ của Ba Bui

Điều trị ngành y tế phải điều trị cả bộ máy”! Đó là phương thuốc cho ngành Y tế Việt Nam của tiến sỹ Jonathan London nhân dịch sởi đang diễn biến phức tạp ở nước ta. Tới nay lan ra tới 61/63 tỉnh thành với hàng ngàn ca nhiễm bệnh, trong đó hơn trăm sinh mạng trẻ nhỏ đã bị cướp đi.

Những ngày qua, từng có nhiều khuyến cáo đòi ‘Bộ trưởng Y tế nên từ chức’:

“Tôi chính thc m li kêu gi bà b trưởng Nguyn Th Kim Tiến nên t chc ngay… đ nhng người tht s có kh năng bước vào v trí này đ cu người. T chc vào lúc này đ nhn được s trân trng, và để đánh đng toàn b ngành y dc lc vào s kin đang quá cp bách này.”

(Trích lời của Nhạc sỹ Tuấn Khanh trên BBC tiếng Việt).

Nhưng cũng có ý kiến cho rằng, bà Kim Tiến có phải do dân tín nhiệm đưa bà lên ngồi ở ghế bộ trưởng đâu mà đòi? Ngay Jonathan London cũng nhận định: “Ở phía sau cuộc khủng hoảng bệnh sởi hôm nay là những vấn đề trong ngành y tế mà đã và đang kéo dài từ lâu”. Như vậy, không chữa được cái gốc “cả bộ máy” (thể chế), một ông (bà) bộ trưởng khác lên thay chắc gì đã cải thiện được tình hình.

Kẻ đang viết những dòng này, chẳng nằm trong ngành y, cũng không có chuyên môn gì về y khoa, song nhờ trước đây từng cộng tác làm một số phim với ngành Y tế nước nhà, trong đó có một phim về lĩnh vực dịch tễ nên phần nào cũng hiểu được nguyên nhân sâu xa của vấn nạn đang diễn ra. Đó là thói gian dối, tự phụ và xa dân của những người đứng mũi chịu sào trong trong bộ cánh Blouse trắng. Phải nói ra sự thật này, đau lòng lắm. Tôi cũng xin lỗi trước những người thầy thuốc lương thiện, luôn hết lòng vì người bệnh. Những người đã âm thầm cống hiến, chấp nhận mọi nguy nan để phòng chống hay giành giật sự sống cho đồng loại mà chẳng bao giờ suy bì thiệt hơn.

Trong vô số những người khoác áo Bloese còn tốt đó, có hai người thầy thuốc đã để lại cho tôi nhiều ấn tượng khó quên, cho dù cách nay đã tròn 29 năm. Đó là bác sỹ Phạm Xuân Long (Viện Vệ sinh Dịch Tễ TP Hồ Chí Minh) và bác sỹ Hoàng Thủy Long (Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương). Nếu không có những con người tận tâm với nghề như thế, không biết dịch bệnh sẽ tái oai tác quái tới mức nào. Lúc chúng tôi bắt tay vào làm bộ phim nhựa 35 mm, phim “Bệnh dịch hạch” thì bà Nguyễn Thị Kim Tiến còn chưa bước vào lĩnh vực vệ sinh phòng dịch. Hai năm sau bà Tiến mới vào Viện Pasteur TP Hồ Chí Minh làm nghiên cứu viên ở Phòng Dịch Tễ. Để từ đó leo dần lên Phó phòng, Phó Viện trưởng. Rồi Viện Trưởng kiêm Trưởng Ban điều hành Chương trình mục tiêu quốc gia tiêm chủng mở rộng… Trước khi nhảy tót lên Ủy viên dự khuyết rồi Uỷ viên chính thức Ban Chấp hành Trung ương Đảng trong cương vị Bộ trưởng Y tế đầy quyền lực vào tháng 7/2011. (Tham khảo ở đây).

Phải ngả mũ bái phục con đường quan lộc hanh thông của bà. Không biết bà làm luận án khi nào mà đậu cả tiến sỹ nữa. Chỉ với 4 năm, sau khi tốt nghiệp đại học Y, làm trợ lý giảng dạy và cán bộ giảng dạy ở Đại học Y Hà Nội (10/1982-12/1986) mà nay, bà đã được phong Phó Giáo sư và Nhà giáo Nhân dân.

Không những thế, từ khi ấm ghế Bộ trưởng Y tế, bà Kim Tiến còn nổi tiếng về những phát ngôn “lịch sử” (gây sốc) của ngành Y. Trong lúc đời sống nhân dân đang gặp vô vàn khó khăn, thì bà Bộ trưởng lại cho rằng, việc tăng giá một số dịch vụ y tế là một trong những thành tựu hàng đầu. Ngày 4/1/2013, bà đã ký quyết định công bố 10 thành tựu tiêu biểu của ngành y tế trong năm 2012. Bà Kim Tiến cho biết, mức viện phí hiện nay là quá thấp so với giá thực chi, vô hình trung làm khổ người dân. Nên theo bà, việc tăng giá dịch vụ không ảnh hưởng đến người nghèo mà hoàn toàn ngược lại. Chính vì giá dịch vụ thấp nên chất lượng không thể cao, vừa làm khổ bệnh nhân, vừa làm khổ bác sĩ. (Theo ĐSPL – 14/12/2013)

Những câu nói của bà được nhà báo Hoàng Hường (Vietnamnet) tổng hợp khá chi tiết.

Xin trích:

“S không có bao che, mà công khai, minh bch nguyên nhân. Trách nhim ca ai s x lý người đó. Li ca vc-xin thì x vc-xin; li do người tiêm, x người tiêm; li do k thut x lý k thut..” (Người lao động 24/07/2013)

“Cm cán b y tế nhn phong bì, quà cáp trước và trong quá trình điu tr nhưng không cm bác sĩ nhn quà sau điu tr, vì đó là tm lòng ca người bnh… … Trong min Nam, bnh nhân đưa phong bì cho bác sĩ sau khi đã được điu tr khi và nói “nếu bác sĩ không nhn quà thì bnh ca tôi không khi được. Quà này là quà nghĩa tình”. (Đất Việt 30/12/2013)

“Có tem rau sch ri thì nên có tem tht bò sch, tem cá sch, gà sch. Mun người tiêu dùng thông thái thì nhà qun lý phi lo cho dân”. (Tuổi trẻ 06/01/2013)

“Vic giáo dc nâng cao đo đc ngh nghip cho đi ngũ thy thuc là vic làm thường xuyên ca ngành. Tuy nhiên, sự đơn đc ca ngành y tế trong vic giáo dc và nâng cao y đc s không th xây dng mt đi ngũ cán b thy thuc gii y thut, sáng v y đc” (Tuổi trẻ 31/12/2013)

“Chuyn cán b y tế nhn phong bì t tay bnh nhân là không được phép. Nhưng ở đâu đó, do quá ti, do cht lượng dch v chưa đáp ng, nên người nhà bnh nhân mong mun được khám trước, được khám k hơn thì bnh nhân có đưa tin. Theo chúng tôi quan sát thì không phi là đưa phong bì mà là đưa tin nhét vào túi. Nhưng là điu dưỡng, người thay băng” (Tuổi trẻ 31/12/2013)

“Khám bo him y tế t 5 gi sáng đến 11 gi trưa vn chưa khám bnh cho người già, không thể đ như thế được. T lúc đi khám đến lúc tr tin ri ch nhn kết qu xét nghim cho đến ra ly thuc… sao mà nó kh thế cơ ch. Mt giường bnh t 2 – 3 bnh nhân nm, tôi lúc nào cũng bc xúc v chuyn này.” (Dân trí 14/08/2012)

“Cách đây 5, 10 năm cho đến gn đây, sao bnh vin ca mình không th xanh sch đp, khoa khám bnh cht chi? Bnh nhân phi ch 6-10 tiếng mi đến lượt khám bnh, công ngh thông tin ng dng không đng b. C ra các nước bên cnh như Thái Lan, Singapore thy bnh vin ca h xanh, sch đp ngăn np, nhưng bnh vin nước mình thì không. Cái này ph thuc rt nhiu vào các đng chí lãnh đo bnh vin. Vào đến bnh vin thì kh s, nguyên nhân do cơ chế tài chính, cơ s h tng, qun lý bnh vin chưa hiu qu. (VietNamNet 06/12/2012)

“100% mt các loi ngâm cht ty trng công nghip, gn 50% dng c sn xut bn, 50% nước ung đóng bình nhim vi sinh. Đúng là quá bn, ăn chi toàn là đ bn!”. Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến đã nhìn nhận thực tế bất cập này tại TPHCM (Người lao động 18/12/2011)

Đứng trước các diễn biến phức tạp của dịch sởi đang diễn ra, Bộ trưởng Tiến nói rằng, sở dĩ Hà Nội dịch sởi bùng lên mạnh cho dù đây không phải thời điểm phát dịch là do 4 nguyên nhân. Thứ nhất là các cháu bé không được tiêm Vắc-xin. Thứ hai là bố mẹ các cháu cứ đưa con đổ dồn đến tuyến trung ương dẫn đến quá tải. Thứ ba là bệnh nhi dồn một chỗ quá đông, gây lây nhiễm chéo, và thứ tư là thời tiết miền Bắc từ sau Tết đến nay liên tục ẩm, khiến virus gây bệnh hô hấp phát triển mạnh, nhiều trẻ vốn bị viêm phổi, sau mới mắc sởi, bệnh chồng bệnh nên nguy cơ tử vong cao. (NĐT – 23/4/2014).

Như vậy theo bà Tiến, dịch sởi vừa giết chết 112 cháu bé không phải tại Bộ Y tế mà… lỗi tại dân và cả trời nữa!

Những loạn ngôn như thế, tự nó đã bộc lộ cái tâm, tầm, bằng cấp, danh hiệu, trách nhiệm của vị “Tư lệnh ngành” đang lâm trọng bệnh và cần phải chữa trị kịp thời. Người cầm lái vĩ đại của chế độ thì đang lo không biết con bệnh nặng (như bệnh của ngành Y là ví dụ) có chịu tự giác uống thuốc không?

Còn người đã và đang nghiên cứu về ngành Y tế cũng như Chính trị – Kinh tế – Xã hội Việt Nam nói chung như Jonathan thì kê toa thuốc hơi nặng. Ông đòi “điều trị cả bộ máy” như vậy, chắc gì đã nhận được sự hoan nghênh?

Thật là:

  • Đối với kẻ tự hại thân dầu nói cũng bằng thừa. Đối với kẻ tự liều thân dầu giúp cũng vô ích. (Mạnh Tử)

Gocomay

________________

 

824 – Tây Nguyên trước mùa mưa lũ

Thác Đray H'linh (nay đã bị nhà máy thuỷ điện làm đổi dòng)

Thác Đray H’linh (nay đã bị nhà máy thuỷ điện làm đổi dòng)

Lời đầu:

–       Những ngày này cách đây đúng 30 năm, tôi dẫn đầu một nhóm làm phim 4 người lên Tây Nguyên khởi quay bộ phim “Thủy điện nhỏ“. Thời đó “trai 30 tuổi đang xoan“, chúng tôi đều hăng hái lắm. Đây là đề tài do tôi đề xuất với Hãng phim TL&KH và được chấp thuận. Trước đó một năm, khi đi quay bộ phim “Năng lượng gió“ cho Đạo diễn Nguyễn Thiệu, tôi được Bộ Điện lực (nay là Bộ Công Thương) giới thiệu đề tài này. Trộm nghĩ, mình không làm, cũng có người khác. Thử liều một phen xem sao. Đó chính là bộ phim đầu tay của tôi trên cương vị đạo diễn.

–       Mặc dù vậy, tự trong thâm tâm, tôi thấy mình cũng có một phần trách nhiệm (dù nhỏ thôi) trong việc tuyên truyền cổ vũ cho việc phát triển thủy điện nhỏ và vừa ở Việt Nam cách đây 30 năm. Nay mới thấy, khi mà các nhóm lợi ích đã câu kết với nhau làm thủy điện theo kiểu chụp giựt bất chấp những hiểm hoạ to lớn về môi trường. Đã không tính đúng tính đủ các giữ kiện tối quan trọng như các thông số thủy văn đầu vào khi thiết kế để tiết kiệm các chi phí cốt sao mau chóng sinh lợi, chóng hoàn vốn đầu tư cho doanh nghiệp và cá nhân góp vốn. Từ đó dẫn đến việc xả lũ sai qui trình khiến người dân ở hạ lưu lĩnh đủ. Việc phá rừng vô tội vạ để làm làm thủy điện mà không có phương án trồng bù rừng. Là nguyên nhân gây ra các trận lũ quét, sạt lở đất gây hậu quả nghiêm trọng. Khiến cả xã hội phải giật mình về an toàn thủy điện. Tình trạng tiêu cực trong phê duyệt bừa bãi cùng với việc thi công ẩu, chất lượng công trình không đảm bảo đã khiến thủy điện đang trở thành nỗi kinh hoàng của người dân Miền Trung và Tây Nguyên trước mỗi mùa mưa lũ…

–       Trong một entry cách đây hơn 4 năm, như một người trong cuộc, tôi đã nêu câu hỏi: Thuỷ điện ở ta có biết ăn thịt người? (*)

Nay xin post lại một trích đoạn trong “Những chặng đường gió bụi“ (dạng nhật ký cá nhân) của tôi thay cho nhời tạ lỗi muộn mằn này!

*

*           *

Đường lên Tây Nguyên

Đường lên Tây Nguyên

Chiếc xe U-át của Công ty Đìện lực Miền Trung chở 4 thằng tuổi Ngọ chúng tôi đang chầm chậm leo trên quốc lộ 19, nhằm hướng Pleiku băng tới.

Đèo An Khê đây! Anh lái xe giới thiệu với mọi người.

Cảnh núi non trùng điệp vây quanh từ bốn phía. Những đoạn đèo ngoằn ngoèo cứ nối tiếp nhau mà tôi chỉ nhớ được con đèo An Khê nổi tiếng này trên sách vở – một địa danh đã ghi vào lịch sử.

Lên đến đỉnh đèo nhìn xuống, cả một khung cảnh hùng vĩ và mang đầy sự huyền bí của núi rừng. Con đường đã qua giờ nhìn lại trông giống một con rắn đang uốn mình. Bên dưới, vài chiếc xe Reo chuyên dụng cũ của Mỹ, trông dữ tợn như loài bọ cạp khổng lồ đang “trườn” về xuôi, mà từ đây nhìn nó như những chú kiến càng nhỏ xíu.

Tây Sơn Thượng đạo thuộc vùng rừng núi An Khê, thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai. Quần thể Tây Sơn Thượng đạo gồm 6 di tích liên quan đến cuộc khởi nghĩa của người Anh hùng áo vải Quang Trung – Nguyễn Huệ. Cuộc khởi nghĩa nông dân vĩ đại do anh em họ Nguyễn lãnh đạo bùng nổ năm 1771. Vùng núi rừng An Khê của Gia Lai trở thành căn cứ đầu tiên của cuộc khởi nghĩa. Chính từ căn cứ Tây Sơn Thượng đạo ở An Khê, đại quân của cuộc khởi nghĩa đã tràn xuống đồng bằng. Anh em nhà Tây Sơn đã lập được mối quan hệ gắn bó giữa người Kinh và người Thượng, tập hợp được các dân tộc Bắc Tây Nguyên ở vùng Tây Sơn Thượng đạo như người Ba Na, Gia Rai tham gia cuộc khởi nghiã.

Để có được chuyến đi lịch sử này, tôi đã phải cố gắng rất nhiều. Năm ngoái, tôi phải quay cho xếp Lê Quốc một phim, quay cho xếp phó Lương Đức một phim, cho người đẹp Lệ Mỹ (của xếp phó) một phim và cho cựu xếp Nguyễn Thiệu 2 phim (đó là những tiếng nói sinh sát trong chi bộ). Tất cả nếu không có sự gật đầu của các nhân vật quan trọng ấy thì khó mà có được chuyến làm phim đầu tay (với chức danh đạo diễn) thế này.

Đang mải mê với những dòng suy nghĩ mung lung chen lẫn, đan xen nhau như vậy thì xe đã tiến sâu vào địa phận Gia Lai. Địa bàn dạo đó an ninh, có nhiều vấn đề còn đang nổi cộm. Anh lái xe nói, hay là ông đạo diễn nên thay cái áo khác thì tốt hơn. Nhìn ông to con thế này, lại áo bay Liên xô, đi xe U át, Fullro, nó nhầm ông với cánh chuyên gia Nga lên Tây Nguyên tìm quặng mà để ý thì cũng chẳng hay ho gì!

Lại văn Sinh ngồi băng ghế sau cũng tán thưởng, phải đấy ông đạo diễn ạ! Năm ngoái, đi quay săn voi cùng Phạm Bình qua đoạn này, tôi còn được nghe tụi Fullro còn cướp cả một chiếc xe chở khách loại nhỏ kia. Trên xe, có cả ông mặc áo bộ đội, cũng là mục tiêu tấn công của chúng đó, cẩn thận vẫn hơn! Lần đầu lên Tây Nguyên, nên cảm giác về một vùng đất đầy huyền thoại, khiến tôi háo hức vô cùng. Nghe lời mọi người khuyên, tôi cởi bỏ chiếc áo bay và thay vào bằng chiếc áo kẻ sọc đen, mắt vẫn không rời đoạn đèo quanh co dốc dựng ngược đầy bí hiểm.

Qua suối - (tháng 4.1984: Sơn - Kỹ sư điện lực và Gocomay)

Qua suối – (tháng 4.1984: Sơn – Kỹ sư điện lực và Gocomay)

Càng lên cao, cảm giác về núi rừng trùng điệp tự nhiên như bị mất dần. Xa xa, những vạt luá xanh trải rộng, nom chả kém gì những cánh đồng thẳng cánh cò bay ở miền xuôi. Đã làm tôi thực sự bất ngờ. Ở độ cao như thế này, Tây Nguyên lại như một bình nguyên bao la bát ngát. Ruộng nương đâu có nhỏ vụn như ở vùng núi rừng Tây Bắc mà tôi đã nhiều lần tới đó. Đúng cái tên Cao nguyên có lẽ là như vậy! Những mái nhà rông của người Ba Na, Xơ Đăng, Giẻ-Triêng cao vút như lưỡi rìu chém ngược lên bầu trời xanh; những ngôi nhà mồ của dân tộc Gia Rai ở rải rắc khắp các buôn làng. Không khí trên cao nguyên dịu mát thay dần cái nóng cháy người ở miền biển. Bầu trời bước sang tháng tư, đầu mùa mưa nên xa xa đã bắt đầu xuất hiện những đám mây sam sám. Nhưng mùa khô vẫn lưu dấu ấn trên những vạt hoa cúc qùi vàng rực. Dọc bên con suối nhỏ ven đường có nhiều rẫy bắp, cà phê của đồng bào dân tộc. Thấp thoáng trước mặt, dãy Trường Sơn hùng vĩ dần hiện ra. Chúng tôi đã đến Tây Nguyên.

Khác với cảm giác vào Đà Lạt, thị xã Pleiku hiện lên từ rất xa. Nếu không có loáng thoáng những chú voi kéo gỗ ẩn hiện trên những con đường đất đỏ gần đó. Thì ta như có cảm tưởng như lạc vào một thành phố nào đó ở vùng trung Âu, chứ khó mà nhận ra đó lại là trung tâm của một tỉnh trên Cao Nguyên của xứ mình.

Theo truyền thuyết, thuở xa xưa ở vùng đất này không có tên gọi. Nhân ngày hội ở một bộ tộc Djarai, đồng bào tụ họp nhau lại ở nhà rông để ông Phaphai Tobal làm lễ. Trong lúc mọi người đang nhảy múa, ca hát theo tiếng cồng chiêng hay trống Paranưng, say sưa bên các ché rượu thơm ngon thì một cuộc xô xát giữa hai người con trai của vị tộc trưởng diễn ra ác liệt. Họ tranh giành quyền lực để kế vị người cha già yếu. Để phân giải, hai người con trai phải dùng sức mạnh bứt đứt đuôi trâu. Kết quả, người con trưởng thắng. Từ đó, người ta đặt tên cho địa danh này là Pleiku!

pleikuphonuiĐêm ở nhà khách chi nhánh điện lực, chúng tôi được đãi món cá quả rán giòn thơm phức. Lại một bất ngờ lớn nữa đến với tôi. Chỉ những khoanh cá to cạng vàng xuộm trên điã, anh phụ trách nhà nghỉ nói:

– Cá quả ở biển hồ đó! Nếu các đồng chí có nhiều thì giờ, tôi sẽ bố trí mời mọi người đi thăm. Lên Pleiku đây mà không ra hóng mát ở biển hồ thì cũng uổng.

Buổi tối tôi ghé thăm bố mẹ cô Lài, giáo viên, người hàng xóm với gia đình tôi cùng trong khu tập thể ở Hà Nội. Bố chị là đại tá, giám đốc công an tỉnh. Tôi mang quà của chị và cũng là để dò la xem tình hình an ninh ở cao nguyên dạo này ra sao? Không gặp được vị đại tá. Nhưng qua lời bà vợ thì tôi cũng tạm yên tâm. Vì sang năm nay an ninh trong toàn vùng đã khá lên rất nhiều. Muối, vải vóc và nhu yếu phẩm được nhà nước cung cấp đầy đủ hơn, người theo Fullro bỏ rừng về buôn làng cũ làm ăn. Nhìn chuồng lợn sau nhà, muời mấy chú ỉn mũm mĩm, bà giám đốc công an nói với tôi, nhờ bắp ở đây rẻ nên chăn nuôi ở trong này là rất phát tài. Một năm cô xuất hai lứa heo thịt cho công ty thực phẩm thị xã, tiền lãi còn bằng mấy lương của chú ấy chứ. Được cái khí hậu trong này dù ban ngày có nắng nóng tới đâu, ban đêm vẫn cứ phải đắp chăn, chăn bông quanh năm. Cháu ra bảo Lài, dịp hè cứ vào đây mà nghỉ. Đà lạt, Sa pa chắc gì đã hơn ở đây.

Ngày hôm sau chúng tôi được đưa tới những ngọn thác dự kiến sẽ triển khai những dự án thuỷ điện nhỏ, nội dung chính mà kịch bản phim của chúng tôi đề cập. Lang thang trên các nẻo đường đất đỏ trên cao nguyên Măng Đen, băng qua những rừng thông bạt ngàn, và những dòng sông đã đi vào huyền thoại như Dah, Bla, Pô Kô… Giữa núi rừng hoang sơ và hùng vĩ là những buôn làng của đồng bào các dân tộc: Ba Na, Brâm, Gia Rai, Xê Đăng, Rơ Măm… Nơi đây vẫn còn giữ nguyên vẹn những phong tục của ngàn xưa, như lễ đâm trâu, lễ ăn cơm mới, lễ tế thần linh, lễ bỏ mả. Họ là những cư dân nông nghiệp trồng lúa rẫy, mỗi năm làm một vụ, phụ thuộc vào nguồn nước trời. Nhà rông là nơi sinh hoạt chung và cũng là nơi diễn ra lễ hội của làng. Làng nào càng đông dân cư, nhiều thanh niên và giàu có thì nhà rông càng to, càng cao. Đi sâu vào bản làng, trẻ con bồng bế nhau kéo ra tròn xoe mắt nhìn những người đồng bằng, như lần đầu tiên chúng được nhìn thấy. Đứa nào nước da cũng sạm nắng, nhưng gương mặt thể hiện nét hồn nhiên của trẻ thơ vùng núi. Chúng tôi gặp rất nhiều già làng với sắc da tím mốc như màu các vỉa quặng bôxít nằm rải rác khắp vùng cao nguyên. Tò mò có đôi lần tôi còn rờ tay vào làn da bụng của vài cụ. Trao ôi, dầy chả kém gì da voi. Tôi xuýt xoa nói với Sinh, có lẽ vòi muỗi có cứng tới đâu cũng khó mà xuyên thủng được lớp “da voi“ này. Chả thế mà đêm ngủ các cụ có cần mùng màn gì đâu. Mỗi chiếc khố đơn sơ vĩnh cửu thế thôi. Nhưng nhiều cụ sống thọ tới hơn trăm tuổi. Chỉ lúc nán lại nghỉ chân trên đường, mới có dịp la cà như thế chứ thời gian nào có phép chúng tôi đi sâu vào các đề xa hơn công việc chính của mình.

Tượng nhà mồ Tây Nguyên.

Tượng nhà mồ Tây Nguyên.

Không chỉ ở Gia Lai, đến đâu ở Tây Nguyên, chúng tôi cũng bắt gặp những cầu thang đôi bắc lên nhà sàn với những đục đẽo độc đáo. Đặc biệt ở khu các nhà mồ có rất nhiều bức tượng gỗ phản ánh công việc hàng ngày và sinh hoạt của người dân. Người đánh trống, người giã gạo, người trồng lúa, người đi săn, người khóc… nhưng nhiều nhất là nói sự sinh thành, sự ra đời và tái sinh mãi mãi của con người: Tượng những thanh nữ ngực trần phồn thực, người đàn bà chửa, mẹ bồng con, cả những tráng niên lực lưỡng với những khẩu “đại pháo” chỉa ra đầy uy lực. Những tác phẩm ngẫu hứng của những cư dân bản địa chỉ với những nhát rìu thô sơ, phóng khoáng xuất thần… sáng tạo bóc ra từ những thân gỗ đơn sơ mà đầy biểu cảm.

Từ tỉnh lỵ Pleiku theo quốc lộ 14 đi về thị xã Kon Tum, khi đến km 7 thì rẽ về tay phải, theo con đường mòn dẫn đến hồ.

Biển Hồ là tên do người Kinh đặt, còn tên thật của nó là Tơ Nueng, là một miệng núi lửa khổng lồ nằm ở phía bắc thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai quanh năm ăm ắp nước và luôn ngăn ngắt xanh. Như một chiếc gương trên chót vót cao dâng, cho mây trời soi bóng. Xung quanh Tơ Nueng ẩn chứa nhiều huyền thoại khiến Biển Hồ lại càng kỳ ảo trong ký ức của cả dân bản địa và khách vãng lai.

Một cái “ao” khổng lồ giữa lưng trời, đứng ở dưới đồng bằng cách chân núi không xa nhìn lên chỉ thấy mây phủ kín mà hiện hữu một cái “biển” nước như thế thì cũng quá ấn tượng rồi. Đó thực chất chính là miệng một núi lửa nhưng khác là âm sâu xuống lòng đất. Đối diện với Biển Hồ theo trục Bắc Nam khoảng ngót chục cây số là đỉnh Hàm Rồng, cũng là một miệng núi lửa khổng lồ khác. Hàm Rồng là dương, dương từ khí núi, hiên ngang như tấm bình phong chắn gió. (Xung quanh thành phố Pleiku là hàng trăm miệng núi lửa lớn nhỏ, nhưng lớn nhất vẫn là Biển Hồ và Hàm Rồng). Rất đối xứng, một bên nhô lên, bên thụt xuống, khiến có người liên tưởng so sánh nó như Yoni và Linga. Diện tích của Hàm Rồng và Biển Hồ cũng tương ứng nhau, hình dáng cũng trùng khớp nhau. Hồi cuối 1980, khi mang máy quay phim theo đoàn không ảnh quốc tế trên máy bay AN-30, suốt 6 tiếng liền tôi đã thấy như thế. Hình dung, nếu bê Hàm Rồng thả xuống Biển Hồ thì sẽ khít khịt, vừa in. Tạo hoá công mới vĩ đại làm sao?

Biển hồ Tơ Nưng

Biển hồ Tơ Nưng

Nước hồ quanh năm đầy ắp, xanh trong có thể nhìn rõ từng đàn cá bơi lội dưới nước. Hồ có độ sâu từ 20 đến 40m. Ðây là vựa cá, hàng năm cung cấp cho Pleiku hàng trăm tấn cá. Đây còn là nguồn cung cấp nước sinh hoạt, nước cho cây trồng và vật nuôi cho một vùng rộng lớn. Phong cảnh xung quanh hồ thật ngoạn mục, từ những cây cối và các loài hoa khoe sắc ven hồ. Xa hơn là những cánh rừng bạt ngàn, những ngọn đồi uốn lượn trập trùng. Những chiếc thuyền độc mộc lướt trên mặt nước. Nghe anh phụ trách nhà nghỉ nói, trữ lượng nước của Biển Hồ vào khoảng 25 đến 30 triệu m³, xê dịch giữa mùa khô và mùa mưa chứ nó không “nguyên si, không đổi” như lời đồn. Nhưng nguyên việc có một cái hồ nước vĩ đại đến ba chục triệu mét khối lơ lửng trên tầng trời như thế đã là kỳ diệu lắm rồi…

Ở phía bắc Tây Nguyên còn có dãy núi đá hoa cương với đỉnh Ngọc Linh cao hơn 2.500 m, được coi là “mái nhà của Tây Nguyên”; đỉnh Ngọc Phan hơn 2.000 m, nơi bắt nguồn của những dòng sông chảy về miền Trung, như sông Tranh, sông Thu Bồn, sông Trà Khúc, sông Ba. Những khu rừng nguyên sinh và đặc dụng, như Chưmon Ray, Đác Uy, Sa Thầy. Nhưng tiếc thay đại công trình đường Hồ Chí Minh đang triển khai, còn quá bề bộn, nên chúng tôi không thể bay qua mà tới đó được.

Những dòng sông ở bắc Tây Nguyên đều khởi nguồn từ những đỉnh núi cao đầy truyền thuyết: Ngọc Linh, Kon Ka King, Chưmonay… Chảy qua mỗi địa bàn dòng Ðăc Pla, Sê San hay Kroong Pôkô lại mang một tên gọi khác nhau: đơn giản vì nó xuyên qua nhiều vùng văn hoá, lúc là buôn làng của những người Bana, lúc là buôn làng của nhóm sắc dân Rơ Ngao, Gia Rai, Xơ Ðăng, Rơlăng, Rơmăm, Brâu…

Bến nước của người Rơ Ngao khác với bến nước của người Brâu, điệu chiêng người Gia Rai khác điệu chiêng người Xơ Ðăng, thẩm mỹ hoa văn trên gùi nơi vai các sơn nữ Rơlăng cũng không giống với hoa văn nơi gùi các thiếu nữ Ba Na, hương vị ché rượu cần người Rơmăm cũng khác hương rượu cần của người Xơ Ðăng. Muốn thấu tỏ các lớp lang tầng văn hóa ấy, có khi cả đời cũng chắc gì hiểu nổi, huống chi cưỡi ngựa xem hoa như chúng tôi. Dọc đường xe chạy, bắt gặp dòng Ðăc Pla với Kroong Pôkô thoắt ẩn hiện với những cù lao bãi đá ấn tượng. Thi thoảng hai bên bờ có những cảnh đánh cá theo kiểu cổ xưa trên những con thuyền độc mộc hiện ra ven những dải rừng cà chít đương nẩy lộc đâm chồi.

Trước khi xuôi xuống nam Tây Nguyên, chúng tôi tới quay phim thác Yaly. Cách thành phố Pleiku khoảng 40km về hướng tây bắc, thẳng quốc lộ 14 hướng Kontum, đi khoảng 15 km đến ngã ba Yaly, quẹo trái, đi thêm 23 km là tới thác Yaly nằm trên sông Sê San thuộc địa bàn xã Ialy, huyện Chưpăh, tỉnh Gia Lai. Đúng ra Yaly toạ ngay đường ranh giới Gia Lai – Kon Tum. Nơi đây đang rục rịch khâu chuẩn bị cho dự án lớn xây nhà máy thủy điện có sản lượng lớn thứ hai và là công trình thủy điện ngầm lớn nhất Việt Nam với công suất lắp đặt 720 Mw và sản lượng điện trung bình 3,7 tỷ kwh/năm. Song trước mặt chúng tôi lúc đó vẫn là một Yaly vô cùng hoang vu. Đoạn lòng sông Sê San sông lởm chởm đá này có độ chênh khá lớn, tạo thành ngọn thác Yaly hùng vĩ. Dòng sông phía thượng lưu hẹp, dồn nước chụm đổ xuống hạ lưu, tạo nên cột nước cao tới 40 thước, nom như chiếc vòi voi khổng lồ. Bọt tung trắng xóa như thảm mưa mù bao phủ cả một vùng hạ lưu. Âm thanh réo ầm ầm, man dại như tiếng rú rít của hung thần nghe sởn gai ốc. Ai yếu tim, đảm bảo không thể đứng trên đỉnh thác mà nhìn xuống dòng Sê San ngầu bọt dữ rằn ấy.

Thác Yaly (nay đã không còn hiện hữu)

Thác Yaly (nay đã không còn hiện hữu)

Chiếc Camera Konvát đen đang lia dọc bỗng khựng lại. Nút bấm máy bằng thép mạ sáng loáng nhỏ như chiếc cúc áo bị rời ra, nảy tưng tưng xuống tảng đá tai mèo dưới chân rồi rơi xuống vách đá sát chân thác. Tiếc chiếc cò máy, như một phản xạ tự nhiên, tôi dúi nhanh chiếc máy cho Sinh và Khang phía sau, lao xuống định lượm lại mà không hề nghĩ đến nguy hiểm là gì. Sinh, Khang và Sơn hoảng quá cản không kịp liền hét toáng lên. Tôi có nghe thấy gì đâu mà hét. Tiếng nước dội ầm ầm thế này. Sau cú sốc như giỡn mặt với tử thần qua đi, tôi mới thấy sợ. Tôi có thể sẽ rơi xuống tảng đá lởm chởm bên dưới, có thể tan xác bởi cột nước khổng lồ điên cuồng. Nhưng ở thời khắc đó tôi nào có nhận ra điều gì. Nẩy vài cái như trêu ngươi, chiếc cò thép đã rơi kẹt vào khe tảng đá mấy chục mét bên dưới. Từng đợt sóng nước lớn oàm oạp đập mạnh xung quanh. Mọi người kéo tôi lên, Khang liền lấy dao zíp gọt tạm cho tôi chiếc cò mới bằng một mẩu cành cây bẻ bên bờ suối. Nhờ thế, tôi cũng thực hiện nốt được phần công việc còn dang dở. Nhìn từ bờ này sang bờ kia ước lượng khoảng ba trăm thước. Hai bên bờ toàn là những tảng đá đủ cỡ nằm chen chúc lên nhau. Mặt nước cũng lố nhố vô số đá nom như bầy cá sấu khồng lồ. Người dẫn đường cho biết, họ đã từng gặp những con cá sấu lớn từ vùng biển hồ Mê Kông bên Campuchia, ngược dòng lên đây trú ngụ và đã sinh sống lâu năm ở khúc sông dưới chân thác này. Trong đời, hễ ai mà một lần nhìn thấy cột nước lớn như thế, hẳn không bao giờ quên. Với tôi, thác Yaly quả là ngọn thác lớn vào bậc nhất của Tây Nguyên và cả bán đảo Đông Dương. Tiếc thay, hôm nay nó đã bị nhà máy thuỷ điện xoá sổ hoàn toàn.

Rời Yaly hùng vĩ, chúng tôi trở lại quốc lộ 14 và xuôi về Đắclák. Những cánh rừng Khộp dọc hai bên đường đang mơn mởn lá non. Đan xen là những vạt ruộng cà phê đang phơi hoa trắng muốt. Tạo cho cao nguyên trước mùa mưa những hương sắc ngất ngây, quyến rũ. Mùi hương cà phê thơm nồng, làm bướm ong khắp nơi đổ về vờn phấn, hút mật. Chúng kéo thành bầy đàn theo hương hoa xuân bay lượn khắp trời Tây nguyên.

Sau một ngày làm việc cật lực. Ổn định chỗ nghỉ xong, khi màn đêm buông, chúng tôi tản bộ vào trung tâm thành phố Buôn Mê Thuột. Quả là thủ phủ của Tây Nguyên! Khác với Kon Tum, PleiKu, hơn 9 giờ tối, khách thập phương vẫn còn tấp nập. Rất đông cư dân thành phố tập trung tại các công viên sinh hoạt hoặc đi bộ trên lề đường như một hình thức tập thể dục buổi tối.

Theo dòng người hành lễ, chúng tôi bước vào toà giáo đường Thiên chúa giáo khang trang ở khu trung tâm. Con gái Buôn Mê Thuột da trắng bóc, giọng nửa Nam nửa Bắc, nói chuyện nhỏ nhẹ, dễ nghe đang kéo vào bên trong thánh đường. Hôm nay là tối chủ nhật, rất đông tín đồ tham gia. Theo gót anh chuyên viên đứng tuổi của bộ Điện lực, chúng tôi kéo nhau vào xem thánh lễ. Cho tới lúc mọi người cùng qùi xuống nền nhà, 4 thằng tuổi ngọ chúng tôi đứng trơ ra. Bất đắc dĩ phải qùy theo các tín đồ, được bữa ê đầu gối. Cứ nhớ mãi cái đận qùi ấy…

Hôm sau chúng tôi lại tiếp tục tới các ngọn thác nổi tiếng quanh Buôn Mê Thuột. Tây Nguyên không chỉ có cà phê, có “cái nắng”, “cái gió” mà còn ôm trong mình những con thác to lớn, nguyên sơ đầy kỳ bí.

Từ Buôn Mê Thuột ngược đường quốc lộ 14, nhằm hướng Pleiku, chừng mươi cây số thôi, chúng tôi đến Đray H’linh. Tiếng Êđê gọi Đray là thác, còn H’linh là tên một người con gái. Thác tuy không cao như Yaly, nhưng thơ mộng, bề thế, khó có thác nào ở Việt Nam mà sánh kịp. Nếu phải bình chọn một ngọn thác như một cuộc thi hoa hậu thì cô gái H’linh chắc chắn sẽ giành vương miện một cách đương nhiên. Những thước phim tôi quay trong bộ phim đầu tay của tôi này có lẽ sẽ là những hình ảnh tư liệu cuối cùng của đời người con gái hồng nhan. Vì chỉ vài năm nữa thôi con thác này sẽ bị hiến tế, chặn dòng để xây nhà máy thuỷ điện Đray H’linh-I.

Sau Yaly, tôi đã giành nhiều cơ số phim nhất để quay với đủ mọi góc độ về Đray H’linh như sự ngưỡng mộ, nuối tiếc vô bờ của một kẻ si tình trước mỹ nữ quốc sắc thiên hương vì việc nước sắp phải “qúa quan” ra đi mãi mãi.

Thác Đray Sáp

Thác Đray Sáp

Xa hơn chút nữa, cách Buôn Mê Thuật chừng 30 km là Đray Sáp. Ai chưa biết Đray H’linh mà gặp Đray Sáp thì cũng tạm hài lòng vì vắng trăng mà còn sao, chắc cũng được an ủi phần nào. Tiếng Êđê, Đray Sáp là thác Khói. Nước buông từ độ cao khoảng 30 m và rộng chừng trăm mét, tạo thành làn “khói” sương diệu huyền. Những ngọn thác đẹp và gần Buôn Mê Thuột như thế mà biết cách khai thác theo hướng du lịch nghỉ dưỡng, thật tuyệt. Nhưng cái khó bó cái khôn, những nhà làm qui hoạch Bộ Điện lực (Nay là Bộ Công thương) đã đưa vào tầm ngắm nhằm phát triển thủy điện, bất chấp những hệ lụy về môi sinh như thế nào.

Được hợp lưu bởi hai dòng K’rông Na và K’rông Ana bắt nguồn từ vùng lũng núi của nam Trường Sơn, sông Sêrêpôk có chiều dài hơn ba trăm cây số. Gần một nửa chiều dài là chảy trên lãnh thổ Việt Nam. Sêrêpôk không đổ thẳng ra biển Đông như nhiều dòng sông khác mà chảy ngược sang Campuchia, trước khi hợp vào dòng Mekong.

Theo các chuyên gia về địa chất đánh giá, chính dãy núi Trường Sơn Nam là đường phân thủy (chia nước) của những hệ thống sông chảy về đồng bằng duyên hải phía đông rồi đổ về biển Đông. Hệ thống sông đổ về phía tây trở thành phụ lưu của sông Mekong. Sêrêpôk là một trong số ít dòng sông không tuân theo qui luật chảy về biển Đông mà ngược lên phía tây. Đây là dòng sông khá đặc biệt vì cả hai nhánh đều rất hiền hòa, nhưng khi hợp thành Sêrêpôk thì trở nên “hung dữ” với hàng loạt thác ghềnh liên tiếp như Đray H’linh, Gia Long, Đray Sáp, Đray Nur, Trinh Nữ… với dòng nước chảy xiết.

Thác Đray Nur

Thác Đray Nur

Mỗi con thác lớn nhỏ trên dòng Sêrêpôk đều lưu giữ một huyền thoại khác nhau. Nhiều hiện tượng kỳ lạ của thiên nhiên mà tới nay cũng không ai lý giải nổi. Như một con sông mà có hai dòng chảy song song với nhau. Một dòng thì quanh năm đục ngầu, còn dòng kia trong veo. Cư dân sống ở thượng nguồn các dòng sông Tây Nguyên cắt nghĩa sự kỳ bí tự nhiên bằng những huyền tích lãng mạn và bi hùng. Nhằm gửi vào đó khát vọng về tình yêu trai gái, sự gắn kết cộng đồng, sự hòa hợp giữa con người với thiên nhiên, giữa con người với đấng tạo hóa. Tiếc thay, những thông điệp nhân văn ấy không được lớp hậu sinh chúng ta nhìn nhận một cách tỉnh táo. Đó chính là nguyên nhân phá vỡ môi trường sinh thái ở Tây Nguyên nói riêng và trên dải đất hình chữ S, một thời ta đã tự hào “rừng vàng biển bạc“ nói chung!

Người Tây Nguyên cổ xưa cho rằng, thiên nhiên có nguồn gốc như con người, cũng được sinh ra bởi một đấng sinh thành. Với dòng Sêrêpôk, nó cũng có đấng sinh thành. Đó là hai dòng sông: K’rông Na và K’rông Ana. K’rông Na được coi là cha và K’rông Ana là mẹ.

Thuyền độc mộc trên Sêrêpôk

Thuyền độc mộc trên Sêrêpôk

Dòng sông mang dáng vẻ hùng vĩ, được thừa hưởng nét đẹp vẹn nguyên và hoang sơ từ các đấng sinh thành, Sêrêpôk đã trở thành ngọn nguồn của trái tim Tây Nguyên. Trong suốt quá trình về với hạ nguồn, dòng sông đã hoá thân kỳ diệu thành trăm ngọn thác lớn nhỏ trên khắp cao nguyên. Trải qua bao đời nay, người dân Tây Nguyên luôn gắn bó với Sêrêpôk, luôn coi K’rông Na và K’rông Ana là cha mẹ, là linh hồn của đại ngàn.

Những dòng sông khởi nguồn từ cao nguyên nói chung như sinh lộ của đất nuôi sống con người cùng vạn vật trên thế gian này. Triệt nguồn sinh lộ ấy, thảm họa sẽ ập tới nhãn tiền!

Gocomay

__

* PS:

Thủy điện ở ta có biết ăn thịt người?

file:///J:/D_Copy/Blog_Gocomay/001_GCM_yahoo_blog/Yahoo_Dokumenta/articles/2009-11-11-473391.html

__________________

Gocomay's Blog

Con tằm đến thác vẫn còn vương tơ