689 – Làm tượng đài thật to để làm gì?

TNG_I_~1.jpg

Gần đây có rất nhiều dư luận tranh cãi xung quanh tượng đài Bà mẹ Việt Nam anh hùng ở Quảng Nam. Cuộc tranh luận này chia thành hai phe rõ rệt. Phe quan chức, đại diện trên cao gồm các ông Lương Xuân Đoàn (Phó Vụ trưởng Văn hoá văn nghệ – Ban Tuyên giáo TƯ); Vi Kiến Thành (Cục trưởng Cục Mỹ Thuật…- Bộ Văn hoá). Dưới địa phương có các ông chánh phó Giám đốc Sở Văn hoá Tỉnh Quảng Nam.

Các quan đương tại chức thì cho rằng: “Quảng Nam là vùng đất tiêu biểu cho các mẹ VN anh hùng, có rất nhiều người con hy sinh. Đây là vùng đất thiêng, chọn địa điểm xây tượng ở đây chắc không có gì phải bàn cãi. Quảng Nam cũng là tỉnh nghèo, chưa có không gian văn hóa cộng đồng, chưa có trung tâm sinh hoạt chính trị văn hóa nên đây là điểm nhấn cần thiết cho quy hoạch phát triển tương lai của tỉnh. Chúng ta không nên căng thẳng ở vấn đề kinh phí….”  (Lương Xuân Đoàn – http://vnexpress.net/gl/xa-hoi/2011/09/nhieu-nguoi-qua-de-tam-den-kinh-phi-dung-tuong-dai/).

Ông Vi Kiến Thành phát biểu:“Bản thân tôi chưa nhìn thấy sự lãng phí ở đây, đó là dư luận nói…. Các công trình xây dựng phần lớn đều đội giá, không thể nói riêng tượng đài…. Các bạn đã tính 1 km quốc lộ là bao nhiêu tiền chưa? Nếu so sánh như thế thì sẽ thấy con số này là đắt hay rẻ”. (http://m.24h.com.vn/tin-tuc-trong-ngay/tuong-dai-410-ti-chua-thay-lang-phi-c46a405621m107459.html?start=15) 

Phe quần chúng phản biện, có ý kiến nổi bật của nhà văn Nguyên Ngọc như sau:

“Điều vĩ đại nhất ở người mẹ, người mẹ nói chung, và người mẹ Việt Nam, người mẹ Việt Nam anh hùng, là sự hy sinh bền bỉ, âm thầm, vô danh. Làm một tượng đài khổng lồ, hết sức tốn kém, là trái với ý tưởng cơ bản ấy về Người Mẹ, Mẹ Việt Nam, Mẹ Việt Nam anh hùng. Phản tác dụng là khó tránh. Người Mẹ là vô cùng đối lập với cái gọi là “hoành tráng”, đặc biệt người mẹ Việt Nam, chắt chiu, tần tảo, lặng lẽ nuôi chồng nuôi con, suốt đời hy sinh….

… Thật kệch cỡm và không lành mạnh, nhất là khi lại ở Quảng Nam, tỉnh đang nghèo, khó khăn, còn trăm nghìn nỗi lo hằng ngày thiết yếu cho dân, từ cây cầu qua sông cho trẻ nhỏ đi học, cho đến miếng ăn cho bà con miền núi.

Cho tôi được nói ý kiến của tôi: Nên dừng lại….”  (http://nld.com.vn/20110923102519926p1140c1192/tuong-dai-vi-dai-khong-dong-nghia-voi-khong-lo.htm)

MauTuongDaiMe.jpg

Công trình 410 tỷ đồng tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng ở Núi Cấm, xã Tam Phú (TP Tam Kỳ, Quảng Nam).

Ý kiến của GS Vũ Khiêu cũng tỏ ra băn khoăn khi cho rằng:“Nhân dân Việt Nam ở xã nào cũng có mẹ anh hùng. Không lẽ mỗi xã lại xây dựng một tượng đài? Điều tôi băn khoăn là xây dựng tượng mẹ Thứ thật to lớn thì giải thích thế nào với các bà mẹ anh hùng khác cũng đã hy sinh con cái của mình, đã động viên con cái mình ra mặt trận và không kém phần đau xót như mẹ Nguyễn Thị Thứ, không kém phần anh hùng quả cảm như mẹ Nguyễn Thị Thứ?

…. tượng mẹ Thứ không nhất thiết phải to lớn như thế. Bà chính là một người nhỏ nhắn, gầy yếu nhưng có tấm lòng cao cả dạy con cứu nước. Tôi nghĩ rằng, tượng đài nên đi vào chiều sâu tâm trạng người phụ nữ, người mẹ anh hùng sẽ hay hơn là khối lượng to lớn, đồ sộ của bà mẹ. Vì chỉ có đi vào chiều sâu tâm trạng, tâm hồn thì mới đi vào lòng người chứ không phải là sự hoành tráng mà người ta kì vọng là “lớn nhất Đông Nam Á”…” (http://www.phapluatvn.vn/thoi-su/doi-thoai/201110/Giao-su-Vu-Khieu-phan-doi-moi-xa-mot-tuong-me-Viet-Nam-anh-hung-2058992/)

Câu hỏi luôn được đặt ra là: Trong lúc kinh tế đang suy thoái như hiện nay, thì làm tượng đài thật to để làm gì? Đó thật sự là lòng biết ơn đối với những bà mẹ Việt Nam anh hùng trên khắp mảnh đất hình chữ S này hay vì một động cơ nào khác? 

Để rộng đường dư luận, Gocomay xin post lại đây ý kiến của hoạ sỹ – Nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Quân về chủ đề này. Tuy cuộc hội thảo khoa học về điêu khắc ngoài trời… đã kết thúc từ hơn 4 năm trước. Nhưng thông điệp của nó còn mới nguyên cho tới ngày hôm nay. Thiết nghĩ sẽ rất cần cho những ai vẫn đang thích núp bóng những mẹ Thứ nói riêng hay những anh hùng vị quốc vong thân nói chung để toan tính những vụ lợi cá nhân nên tu tỉnh lại. Nhằm tránh những lợi bất cập hại như nhiều công trình công cộng đầy tai tiếng thời gian qua.

Gocomay

Tượng đài rất xa lạ với tâm hồn người Việt

Nguyễn Quân

Không cần bàn về ngôn ngữ nghệ thuật vì các nhà điêu khắc, cả những người đã làm và những người không làm tượng đài đều gọi tượng đài là “tượng làm ăn”, ”tượng commăng” và dễ dàng nhất trí là… khó tìm được một pho tượng đẹp! Nhà Phê bình Mỹ thuật Nguyễn Quân.

20730179_images1388043_2.jpg

Tượng đài Chiến thắng Điện Biên Phủ với những vết nứt do lõi bê tông giãn nở và sunphat đồng chảy thành dòng

LTS: Những năm gần đây chúng ta thấy các trại điêu khắc từ tầm cỡ quốc nội đến tầm quốc tế liên tục được mở ra ở hầu khắp các tỉnh, thành. Điều này đồng nghĩa với việc những vườn tượng to, nhỏ tùy theo kết quả và tầm cỡ của các trại điêu khắc, thi nhau mọc lên và chiếm những khoảng không gian đẹp nhất tại các đô thị.

Ngành điêu khắc Việt như thừa thắng xông lên dựng các mẫu tượng hoành tráng và gọi đó là những tượng đài!

Chỉ tính riêng thủ đô Hà Nội đã có tới 14 tượng đài chưa kể tới 2 tượng đài đang xây dở là tượng đài Thánh Gióng (Sóc Sơn) và tượng đài Thành phố vì Hòa Bình (đường Hoàng Quốc Việt). Công luận mấy năm qua cũng đã lên tiếng về hiện tượng “nhái mẫu” tượng đài: Cái thì hao hao giống tượng đài Liên Xô, cái thì từa tựa như tượng đài Trung Quốc; tượng đài ở tỉnh này giống hệt tượng đài ở tỉnh khác v.v.. Sự khác nhau lớn nhất giữa chúng có lẽ chỉ là tên gọi của các dự án mà thôi.

Vụ việc bê bối gần đây nhất, thu hút sự chú ý đặc biệt của công chúng là chuyện tượng đài Chiến thắng Điện Biên Phủở Điện Biên đã xuống cấp nghiêm trọng sau ngày hoàn công không lâu. Khởi đi từ ý định hết sức tốt đẹp là tạo dựng những tượng đài lưu danh thiên cổ trao truyền cho hậu thế nhưng hiệu quả thực tế thì nhiều khi ngược lại.

Khúc mắc nằm ở đâu? Mời các bạn theo dõi và cùng tham gia chủ đề Tượng đài Việt Nam, con đường hẹp thiên lý.

Nhà phê bình Mỹ thuật Nguyễn Quân: Tượng đài rất xa lạ với tâm hồn người Việt

20730179_images1388049_3.jpg

Nhà phê bình Mỹ thuật Nguyễn Quân phát biểu tại Hội thảo Điêu khắc ngoài trời Việt Nam hiện đại.

Khoảng chục năm trở lại đây, phong trào dựng tượng đài bùng nổ ở khắp các tỉnh thành.Trước mỗi dịp kỷ niệm các ngày lễ lớn, khi tách tỉnh, hoặc một tỉnh nào đó được lên thành phố thì công trình đầu tiên người ta nghĩ đến là tượng đài. Là một nhà nghiên cứu, phê bình Mỹ thuật ông nhìn nhận sao về hiện tượng này?

“Phong trào” này đã hoành hành trên 20 năm nay, độ 5-10 năm đổ lại đây càng rầm rộ hơn. Đến mức như ông Trần Khánh Chương, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam phải nói là “không đếm xuể, không xem xuể!”.

Tôi cũng làm điêu khắc, dạy Lịch sử Mỹ thuật, và từ hàng chục năm nay đã cùng nhiều anh em nghệ sĩ phản đối việc làm tượng đài tràn lan nhưng vô ích này. Nhưng hình như không có mấy vị lãnh đạo quan tâm tới chuyện này. Trong khi chính họ mới phải chịu trách nhiệm về hiện tượng văn hoá kì dị này ở nước ta. Họ mới quyết được việc chi tiền của dân để làm gì cơ mà? Tính phản biện của truyền thông mới chỉ như để nói cho ‘hả’ chứ chuyện nghiêm túc tiếp thu nghiên cứu thì chưa đâu.

Khái niệm tượng đài ở ta được hiểu một cách rất chung chung, đến nỗi nhiều người không thể hoặc không cần phân biệt giữa tượng – tượng đài – tượng vườn. Cứ công trình điêu khắc nào để ngoài trời, to to một chút là có thể gọi ngay đó là tượng đài. Còn trong học thuật thì đâu là những điều kiện cần có cho một công trình được gọi là tượng đài?

Thế mới tài! Khái niệm còn chưa thông mà cứ làm ào ạt. Tôi tin trên thế giới, kể cả các nước giàu nhất cũng không có, không làm lắm tượng đài như ở ta. Tất nhiên, tượng đài theo tôi biết, tôi hiểu phải là các monument hoành tráng nhằm tưởng niệm ai đó, sự kiện gì đó. Chúng ta đã có những người đi học ở Liên Xô cũ về tượng đài. Trường Mỹ thuật công nghiệp Hà Nội trước còn có cả khoa nghệ thuật hoành tráng nữa mới ghê. Tượng salon – trong nhà và tượng vườn của các trại điêu khắc, các vườn tượng v.v..đều không phải là tượng đài.

Tượng đài không có trong lịch sử mỹ thuật Việt nam, rất xa lạ với tâm hồn người Việt. Hơn một ngàn năm từ thời ông Lý Bí tới hết triều Nguyễn chẳng có tượng đài thờ anh hùng, thánh thần hay sự kiện nào trên đất nước ta cả. Mặc dù dân ta ai cũng tự hào biết ơn những Vua Hùng, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Nguyển Huệ…, ai cũng nhớ những Bạch Đằng, Chi Lăng, Đống Đa…

Người Việt có những cách tưởng niệm suy tôn anh hùng khác! Trong khi đó Việt Nam từng là đất nước của điêu khắc với di sản tượng ở tầm quốc tế của người Chăm, người Việt, người K’me và người Tây Nguyên!

Tượng đài ở các nghĩa trang, các khu tưởng niệm, các quảng trường như ta đang làm là một thứ làm nhái kiểu Liên Xô và Trung Quốc trước đây. Mà theo thông tin tại Hội thảo học học “Điêu khắc ngoài trời Việt Nam hiện đại” (do trường ĐH Mỹ thuật Hà Nội và Viện Mỹ thuật tổ chức) năm ngoái (5.2006) thì tại hai nước này họ đã cấm dùng công quỹ làm tượng đài, thậm chí họ còn phải dỡ bỏ đi một số tượng đài đã… lỡ xây!

20730179_images1388053_0.jpg

Tượng đài Phan Đình Phùng (TP.HCM)

Khoan hãy nói về việc chuyện các nước “cấm dùng công quỹ làm tượng đài”, ông có nhận xét gì về những tượng đài mà chúng ta đã có và… sẽ có?

Không cần bàn về ngôn ngữ nghệ thuật vì các nhà điêu khắc, cả những người đã làm và những người không làm tượng đài đều gọi tượng đài là “tượng làm ăn”, ”tượng commăng” và dễ dàng nhất trí là… khó tìm được một pho tượng đẹp! Trúng thầu chỉ do “quan hệ” hoặc do “sạch nước cản” hơn các phác thảo khác mà thôi. Đại loại là “giơ tay, há mồm, phất cờ, giương súng, công nông binh sắp hàng tiến lên v.v…“; danh nhân thì đứng ngay đơ chằng giống ai; cổ nhân thì áo, mão, hia, gươm, bút lông, cuốn sách như tuồng, chèo và… phim Tàu.

Chất lượng thi công thì ai cũng biết rồi: bệ nứt, sàn sụp, đồng rỉ nước… Cái lạ nữa là tượng đài ở các nghĩa trang, quảng tường to khủng khiếp mà nhiều người dân không biết, nên không thể chiêm ngưỡng hay bày tỏ tình cảm gì! Lãng phí, tham nhũng, xấu xí và phản thẩm mỹ dân tộc v.v… đó là “ngôn ngữ nghệ thuật’ của tượng đài của chúng ta.

Trên thế giới hiện nay, xây dựng tượng đài không phải một trọng tâm nghệ thuật. Ở các nước cũng có tượng danh nhân nhưng thường vừa phải, nhiều khi rất khiêm nhường để gần gũi với người dân.

Tượng đài cũng không phải một trục chính của lịch sử mỹ thuật thế giới! Tôi rất lạ khi một vị lãnh đạo Mỹ thuật kêu lên: “Dừng tượng đài thì đào tạo điêu khắc làm gì?”, và một vị quan chức Mỹ thuật khác còn bảo: “Có mẫu là làm ngay, to càng tốt, về chất lượng thì hậu xét!”.

Nhưng nói gì thì nói, chúng ta đã có rất nhiều tượng đài và tượng đài cũng đã gánh vác trách nhiệm quan trọng trong việc cổ động tuyên truyền, nâng cao ý thức văn hóa, tại sao ông lại có ý kiến rằng chúng ta cần phải dừng việc xây tượng đài ít nhất là 20 năm nữa?

Tôi không hiểu những người lập luận như thế dựa trên thực tế nào? Tượng đài phản cảm như hiện nay là phản tuyên truyền, không hề mang lại hiệu quả như chúng ta mong muốn. Tượng đài ở ta có hại cho tuyên truyền thì đúng hơn. 3/4 thế kỷ cách mạng, hơn 60 năm độc lập dân tộc, chúng ta biết dùng bao nhiêu hình thức tuyên truyền cổ động rất có hiệu quả tại sao cứ phải cố làm tượng đài, cố làm cái mà mình chưa thể làm được, cố làm cái mà thế giới đã dỡ bỏ? Nhân mãi cái xấu, cái lãng phĩ, cái tham nhũng để làm gì?

Tại hội nghị nêu trên có người còn cho là nên dừng hẳn, dừng vĩnh viễn việc lấy tiền của dân làm tượng đài. Có người cho tình trạng lạm phát tượng đài là do “siêu lợi nhuận” và họ phản bác đại khái rằng: Có thất thoát cũng chưa bằng giao thông!

Trần Ngọc Linh (thực hiện)

Việt Báo (Theo_VietNamNet)

_________________________________

Advertisements

Một phản hồi

  1. ( Mời các bạn qua nhà mình chơi – http://vatinam.blogspot.com )

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Gocomay's Blog

Con tằm đến thác vẫn còn vương tơ

%d bloggers like this: