677 – Quê tôi xứ Đoài, nhiều mây trắng lắm! (5)

P1060953.JPG

Hình ảnh chụp lưu niệm với thanh niên làng ở sân đình Đụn trước khi đi thoát ly… (GCM thứ 3 từ trái sang)

Gò cỏ may (5)

(Tiếp theo và hết)

Dắt xe vào sân, U tôi đang sàng gạo, thấy chuồng ngỗng trống không.

Tôi hỏi?

U tôi bảo:

“chúng nó ngủ luôn ngoài ao nhà Thọ Lông mấy hôm nay rồi. Nhà neo, không ai chăn, ngỗng gầy quá, rao bán chẳng ai mua. Ai mà nhai được cái thứ thịt ngỗng già dai ngoách ấy”.

U tôi lại bảo:

“tắm ù đi cho mát, rồi vào ăn cơm. Tối giã cho U cối gạo, mai đưa U ra thăm cậu Đắc, biếu cậu mợ các em ngoài ấy vài ca gạo nếp, cám ơn cậu mày, nhân thể cám ơn cái ông Kiềm hoạ sỹ (*) đã kèm cặp mày dạo ôn thi ấy luôn…. chứ không có cậu Đắc và cái ông thầy vẽ tốt bụng ấy thì có khướt mày mới thi đậu mà được gọi đi học như vậy”.

Tắm rửa cơm nước xong, hai U con cùng giã gạo. Khi tiếng chày đều nhịp, U tôi thủng thẳng kể vài nét về cuộc đời cậu Đắc, người em trai ruột yêu qúi của bà.

Cậu Đắc tôi sinh năm 1922 tuổi Nhâm Tuất. Là con thứ ba, con trai duy nhất. Còn U tôi là chị cả. Nhà năm chị em, rất nghèo. Dì Hai, em gái U tôi bị chết đói. Bà ngoại tôi thì mất sớm do bị chó dại cắn, lên cơn. Ông ngoại tôi, cảnh gà trống nuôi con, cả nhà chỉ có Cậu tôi được đi học. Hết tiểu học ở trường làng thì ông ngoại tôi gửi Cậu cho ông Đương trên Phủ Quốc (Quốc Oai – Sơn Tây). Ông Đương là em ruột ông ngoại tôi cũng là lứa học trò của cụ Khánh Ký, lúc đó đang là chủ hiệu ảnh nổi tiếng tại Quốc Oai. Tại đó cậu Đắc tôi được học tiếp lên trung học. Sau khi đỗ bằng Thành trung, thì cậu tôi thôi học chữ theo nghề ảnh luôn. Vừa học vừa làm. Năm 1943, có ông Độ (Trần Độ) là người của Việt Minh, cũng chạc tuổi Cậu tôi, tới Quốc Oai nơi cậu tôi đang làm việc bắt liên lạc, trở thành bạn thân. Sau đó giác ngộ cách mạng và kết nạp cậu tôi vào Hội văn hoá cứu quốc. Trong KCCP cậu Đắc tôi theo ông Độ lên Việt Bắc và là trưởng phòng Nhiếp ảnh Quân đội cùng với các ông Hồng Nghi, Vũ Năng An, Vũ Phạm Từ, Triệu Đại, Đinh Đăng Định… Năm 1953, cậu tôi là một trong những bậc tiền bối thành lập Nha thông tin Quốc doanh Chụp ảnh và Chiếu bóng Việt Nam do chính tay Hồ Chủ Tịch ký văn bản sắc lệnh thành lập. Năm 1954 ông phụ trách tổ quay phim và chụp ảnh chiến dịch Điện Biên Phủ gồm các ông: Ngọc Quỳnh, Nguyễn Đăng Bảy, Nguyễn Thụ, Trần Đức Hoá, Nguyễn Như Ái, Nguyễn Giá, Triệu Đại, Phạm Gia Lễ, Nguyễn Đình Ưu…. Năm 1958 là quay phim chính bộ phim truyện đầu tiên “Chung một dòng sông”. Sau đó còn quay thêm một phim nữa là “Vật kỷ niệm của người đã mất” thì chuyển sang làm quản lý, với chức vụ Phó giám đốc Xưởng phim truyện VN lúc vừa tròn ba mươi tám tuổi. Tiếp nối được truyền thống làng nghề, cậu tôi rất giỏi cả chụp ảnh lẫn quay phim. Giá mà cứ làm chuyên môn thì…

Tiếc rằng con đường sáng tác lại tắt qúa sớm để làm cái chức Phó giám đốc quyền rơm vạ đá ấy. U tôi cứ nhớ mãi cái năm CCRĐ khốc liệt dạo trước. U tôi bị qui sai, bị đấu tố, mất hết tài sản. Cậu Đắc thương U tôi lắm. Nhiều lần cứ muốn về gặp Đội để thanh minh, làm chứng cho U tôi là bị hàm oan, U tôi từng là cơ sở tiếp tế đắc lực cho cán bộ Việt Minh và du kích kháng chiến…

Nhưng Thầy tôi (lúc đó phải trốn ở Hà nội) phải can ngăn mãi nên cậu mới thôi. Cũng may là cậu không về, chứ về mà không “vững lập trường” hùa theo Đội đấu tố, mà bênh bà chị “địa chủ” thì có đi đời nhà ma ấy chứ ? …

Sáng hôm sau, tôi đèo U tôi qua Cầu Giấy, chợ Ngọc Hà, qua dốc Bách Thảo và lên 62 Hoàng Hoa Thám, nơi cậu Đắc tôi mới chuyển từ trong làng Đại Yên ra. Ông chẳng cần ý tứ, cứ bới lục lọi đãy qùa lủng củng bà chị đem từ quê ra … rồi lớn tiếng trách:

“Chị cứ vẽ chuyện, bày đặt qùa với cáp. Ra thăm em mang chút khoai lang, khoai sọ Đình Lỗ như vậy là chúng em thấy đỡ nhớ tới làng Lai rồi, lại còn cả gạo nếp, đỗ xanh, rồi lạc nhân nữa. Chị neo đơn lại đau yếu thế mà cứ làm như vậy khiến chúng em khó nghĩ qúa”.

U tôi kéo giật cậu tôi xuống bếp, ghé tai nói nhỏ điều gì đó. Lúc ấy cậu tôi mới không còn băn khoăn gì thêm nữa.

Cơm nước xong, U tôi đòi về bằng được, mặc dù cậu mợ tôi nài nỉ giữ thế nào.

U tôi bảo:

“lâu lắm mới ra thăm câu mợ và các cháu. Chị cũng muốn ở lại chơi vài bữa, nhưng cái Quyền nó quẳng cả hai đứa con gái về quê. Khổ thân nó, vừa phải đi làm nhà máy dệt ba ca, mà bốn năm đẻ ba đứa liền. Nó phải gửi hai cháu Hà và Hằng về cho chị trông đỡ, nên thực tình, không thể nán lại được. Mong cậu mợ và các cháu thông cảm cho “

Đưa tiễn U tôi lên tận đầu dốc, sát đường nhựa Hoàng Hoa thám, cậu tôi nét trầm buồn, chậm dãi nói: “chả dấu gì chị, như chị biết đấy, thằng Tích nhà em thì hy sinh đã lâu, có lẽ sắp tới mới có giấy báo tử, có chế độ. Còn cái Kim lấy chồng đã ra ở riêng mấy năm rồi, nó ở bên nhà máy bia kia. Thằng Thắng đi công nhân quốc phòng, cứ biền biệt chả khác gì đi bộ đội. Con cái Thuỷ, bỏ học vào Đoàn văn công Trường Sơn, nghề múa mà nó cứ thích. Ở nhà vắng vẻ, còn độc thằng Hiền đang học năm cuối cấp hai…  ra ngoài này, được cơ quan phân hai tầng cũng chả thiếu chỗ ngủ. Nhưng em tính cứ để cháu Cường ở nội trú thì tốt hơn. Cho cháu va chạm ở tập thể sẽ sớm biết tự lập. Sẽ học hỏi được nhiều!…”

Lúc về, tôi chọn lối qua chợ Bưởi rồi băng Nghiã Đô qua Mai Dịch…, cũng muốn giới thiệu sơ qua nơi tôi sẽ tới học tập bắt đầu từ ngày mai ở 33 Hoàng Hoa Thám. Đứng trên đầu dốc nhìn khu nhà nứa lá đơn sơ của Trường Điện ảnh. Thấy dốc đất đá lởm chởm như dốc đê sông Cái trên chợ Gối, U tôi không khỏi ngỡ ngàng bảo:

“U cứ tưởng cơ ngơi dạy quay phin (phim) cuả cái ông nhà nước thì to nhớn lắm. Hóa ra lại lụp sụp còn khướt mới bằng cái hiệu ảnh nhà Cụ Phúc Lai nơi thầy mày học chấm ảnh khi xưa!”….

Sáng hôm sau, thứ hai, tôi đặt chuông đồng hồ dậy từ bốn giờ sáng. Tính đi Hà Nội sớm cho mát. Buổi khai giảng hôm nay ai lại nỡ tới muộn bao giờ! Thế mà U tôi đã lục cục duới bếp từ lúc nào. “Thế U không ngủ à”? chẳng chả lời, U tôi dúi vào tay tôi một bọc lá chuối to tướng, cơm nếp đậu còn nóng dẫy tay. Lại cả lọ muối vừng thơm phức nữa.

U tôi dặn:

– chịu khó đèo ra ngoài đó cho mấy anh em nội trú cùng ăn cho vui.

– con xin!

Tôi vừa đón gói qùa vừa nói, rồi buộc đồ lề vào sau xe. Dắt xe ra cổng.

– U ở nhà, con đi đây

– Ừ con đi

U tôi còn dúi thêm cho tôi dăm đồng nữa, dặn: “… để thỉnh thoảng lên chợ Bưởi mà ăn sáng thêm, kẻo đói thì học không vào được đâu!”, lại còn nứu càng xe bà ôn tồn: “Này, hôm qua, lúc qua chỗ con học, U nói đùa vậy chứ chả có ý gì đâu. Thôi cố mà học. Cốt ở cái nghề …., mình có ăn đời ở kiếp ở đấy đâu mà sợ.” 

ap_20090718052220470.jpg

Hình ảnh kỷ niệm cuối cùng còn sót lại trên cánh đồng làng cho tới thời điểm đầu năm 2006

Tôi đạp xe về trường mà trong lòng dâng lên một cảm giác vô cùng khác lạ. Cũng trên con đường ấy, suốt nửa thế kỷ, Thầy tôi, vẫn đi về. Các anh các chị tôi, ra khỏi làng cũng là con đường đó. Thế mà, hôm nay, qua cổng làng đã lâu, quái lạ, đi mãi vẫn không ra tới được đường cái quan? Hóa ra tôi đi lạc!

Vòng vo mãi trên cánh đồng làng. Mười mấy năm lăn lộn, tưởng thuộc nó như lòng bàn tay mà tự dưng, lúc này tôi lại không nhớ đường?

Không khí mát mẻ, trong lành quá. Đêm qua mưa sấm chớp đùng đùng. Sáng nay lại tĩnh lặng thế. Rồi ào một cái, tựa có phép lạ, cả cánh đồng bỗng rôm rả, om sòm. Như có vị nhạc trưởng đầy quyền linh, vô hình dẫn dắt tài tình cả dàn giao hưởng hợp xướng khổng lồ, bởi hàng triệu sinh linh côn trùng lít nhít đủ kích cỡ, đủ loại. Chúng bám chặt đồng quê, giao tình ca hát. Báo hiệu đã tới mùa nẩy nở sinh sôi.

Sau trận mưa rào “rửa chùa” giao mùa từ xuân sang hạ như thế, lúa Chiêm lại được dịp mở cờ vươn lên. Khoai sọ, khoai lang, cà bát, lạc, vừng, ngô, đỗ… sau trận mưa đêm tươi mát… cứ vươn vòi, vươn ngọn, lá dài ra, hơn hớn tựa muôn vàn cánh tay mềm, thân ái muốn nứu bước chân tôi. Trời rạng Đông, xa tít tận chân mây, vén ra những khoảng sáng rộng dần, hồng rực. Tôi luống cuống kẹp lại ống quần ướt sũng, đã dầy chạt lông cỏ may từ lúc nào. Gai cỏ găm kín đầy lỗ vải, cà vào da ống quyển khiến tôi thấy rấm rứt. Chẳng còn nhiều thì giờ để nhổ chúng ra nữa, đành để vậy. Trèo lên xe, tôi đạp nhanh về phía hừng Đông ấy. Nơi đó không có trâu. Không có ngỗng. Không có lúa. Không có khoai…. Nơi đó không có cái thứ cỏ dị kỳ, chẳng giá trị nhiều. Nhưng lại cứ muốn quấn chân người, năng lưu khách thế này.

Cái làng bé nhỏ của tôi! 

Lai Xá – cái gò cỏ may khốn khổ của tôi!

Nơi tôi đã gắn bó một thời!

Kỷ niệm… buồn vui… lam lũ… nghịch ngợm… giận hờn… hy vọng… nhớ thương..!

Quê hương của tôi, cửa ngõ xứ Đoài, nhiều mây trắng lắm!…

(Khởi viết: 11.2005 – Chỉnh sửa lần cuối: 8.2011)

Gocomay

(*)  Cố hoạ sỹ – NSND Trần Kiềm, người miền Nam, là hoạ sỹ thiết kế xưởng phim truyện Việt nam…

___

>> Xem Phần 1; 2; 3 & 4 ở đây:

______________________

Advertisements

4 phản hồi

  1. Chào bác Gocomay
    Lâu lâu mới ghé thăm nhà bác , đọc một mạch 5 phần ” ký ức ” của bác . Bác có trí nhớ tuyệt vời , đáng khâm phục . Cái nghề ” chấm ảnh ” mà bác nói tới không biết có phải là sửa ảnh và tô màu không nhỉ ?

    • Trong nghề ảnh có rất nhiều nghề ở trong đó nữa. Nghề chấm ảnh và tô màu ảnh tưởng giống nhau nhưng hoá ra lại rất khác nhau (dù có dùng bút lông như nhau). Tô màu ảnh chỉ dành cho những người mới vào nghề (vì nó dễ nhất). Còn chấm ảnh là một khâu khó nhất trong nghề ảnh. Vì nó được thực hiện cả trên ảnh và trên phim (xưa phim đế bằng kính nữa). Ngoài bút lông nét nhỏ nó còn cần đến những miếng kính nhọn sắc để cạo… mà cạo sao cho không thủng lớp thuốc trên ảnh và phim là cả một vấn đề. Trong làng nghề hàng ngàn người chấm ảnh… những người giỏi thật sự chỉ đếm trên đầu ngón tay thôi…

  2. […] Thu, đất trời đổi mùa mây cuồn cuộn chả khác mây quê hương (“… xứ Đoài mây trắng lắm!“) của May thuở nào. Vậy mà đêm “huy hoàng” quỳnh khoe sắc […]

  3. […] 677 – Quê tôi xứ Đoài, nhiều mây trắng lắm! (5) […]

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Gocomay's Blog

Con tằm đến thác vẫn còn vương tơ

%d bloggers like this: