675 – Quê tôi xứ Đoài, nhiều mây trắng lắm! (3)

hanoi8.jpg

Mũ rơm thời kỳ chiến tranh phá hoại của Mỹ ở miền Bắc (Hà Nội) –  Ảnh:  Xuân Liễu – Nguồn: vapa.org.vn

Gò cỏ may (3)

Vào lúc cuộc chiến tranh phá hoại cuả không quân Mỹ leo thang trên miền Bắc ngày càng ác liệt. Làng Lai gần Hà Nội, tiện đi lại nên như cái túi chứa người sơ tán từ thành phố đổ về. Các cơ sở công thương lớn như các hợp tác xã: “Rèn Đồng tiến” ở Khâm Thiên; “Nhiếp ảnh Phương Đông” ở Cửa Nam, bờ hồ Hoàn Kiếm, Hàng Bài … cũng rời cơ sở sản xuất về làng. Rồi “Viện Thiết kế Điện – Bộ Điện và Than” cũng chọn làng tôi làm chỗ cắm đại bản doanh. Lai xá, trong suốt hai đợt chiến tranh phá hoại ác liệt thế mà không dính trái bom nào, nhưng bàn chân con người tứ xứ đổ về lại dẫm nát nhiều di tích qúi giá. Mà mãi sau này lớn khôn, đi nhiều nơi nhìn lại, nhìn về, tôi mới thấy như thế chứ khi còn sống ở làng, tôi nào có biết gì.

Mấy đợt đào hầm hào trú ẩn cũng như cho các cơ sở mượn đất làm lán sơ tán đã phá tan mất Văn Chỉ linh thiêng thờ các bậc tiền nhân đại trí thức của làng. Đường làng gạch lát nghiêng, bị sụt lở nhiều đoạn. Dãy Sòi cổ thụ dọc bờ kênh lâu đời là thế cũng bị đem đốn bằng sạch lót nắp hầm tăng xê. Nặng độ hơn, toàn bộ di tích bình phong và đài nghiên đầu làng. Nơi chúng tôi, ban đêm vẫn ra đó hóng mát về mùa hè. Cũng như xem bắn pháo hoa ngoài Thủ Đô vào các dịp mừng Quốc khánh mùng 2 tháng 9… đã bị san phẳng. Cái ao Chùa nghiên mực, nơi tụ thuỷ, tụ khí đầu làng bị lấp đầy. Con đường uốn lượn mềm như nét bút lông, lối mòn đi ra tỉnh của Thầy tôi và nhiều người trong làng, có “Mũi Bút” vươn về Thăng long xưa đẹp là thế mà bị đào bỏ, được qui hoạch đắp lại bằng con đuờng mương thẳng dẵng từ quốc lộ, đâm xồng xộc vào giữa cổng làng. Bên ngoài con kênh Rộc ôm ấp thắm thiết luỹ tre làng từ ngàn xưa, được thay bằng con mương nổi liên huyện, liên xã. Án ngữ ngay trước mặt ông chó đá linh thiêng khiến ông hết việc làm và cùng với vô vàn bia đá, cầu đá bị thất sủng khác rủ nhau, lũ lượt vào các lò nung vôi để xây nhà kho, sân kho (sau này bỏ hoang) cuả hợp tác nông nghiệp. Cũng đành thôi, không còn thiêng, các ngài hóa (thành khói trắng) bay cao lên trời xanh, tô điểm thêm cho cái xứ sở, vốn dĩ nhiều mây trắng này.

LUAVELANG.jpg

Cổng làng sau khi di tích ao chùa và đài nghiên bị san phẳng – Ảnh: Nguyễn Anh Tuấn

Thời còn ở làng tôi hay lân la với những người nghèo, gần họ tôi học hỏi được nhiều những kinh nghiệm tinh tế về cuộc sống. Các kiến thức truyền miệng thường phong phú, không giống với mớ sách vở khô khốc trên ghế nhà trường. Họ tới nhà tôi giã gạo nhờ và bên cối giã ấy, ngày đêm, trong tiếng chày thình thịch như nhịp đệm cho nhiều câu chuyện không dứt về một vùng quê của tổ tiên tôi. Đôn hậu, chất phác, họ chỉ cho tôi biết cách chọn chiếc đòn gánh nào là tốt, gánh được nặng, dẻo lại đỡ đau vai. Họ dạy tôi cách câu một con ếch hay nhái bụ gan lì. Khi đi bắt cua nhìn lỗ hang mà phân biệt được cái hang nào có cua to, cái hang nào nhăn nhẵn hơi ướt là có rắn nuớc rắn liu diu, cái hốc nào nhẵn thín, bóng vết trườn lại hơi khô là có rắn độc nguy hiểm. Còn lỗ nào nào có cái mà mỏng tang là chắc chắn có chú ếch trú đông béo vàng đang đợi. Những người nông dân tứ thời vật lộn giành miếng sống chỉ cho tôi, hễ mang đuốc đi soi ếch đêm, sau trận mưa rào phải cảnh giác với loài rắn Hổ mang hay Mai gầm cũng rời hang, có thói quen cứ bám sau bó đuốc sáng mà kiếm mồi… và tuổi thơ tôi cũng bắt đầu vỡ ra câu tục ngữ: “theo đóm ăn tàn” là có xuất xứ từ thực tế đó trong đời sống. Rồi kinh nghiệm bắt chuột đồng tháng Mười ruộng lúa nếp, cả cách chế biến món đặc sản thịt chuột thơm ngon đầy hấp dẫn này. Tháng ba, nước trong vắt nhìn tận đáy bùn thì xuống đồng Sai bắt ốc soi. Rồi cách luộc ốc, chọn gai và thao tác nhể ốc, ăn ốc… như thế nào cho ngon cho lành. Khi đi câu thì cách phân biệt tăm cá chép, cá riếc, bông bống đỏ bụng hay tăm cua… chuyên dỉa dỗ mồi hay thiến mất luỡi câu. Tôi còn học được cả cách chữa say nắng, cảm nắng. Cách dùng nước đái cứu người bị cảm ở ngoài đồng. Giữa trưa nắng nóng, ra nhiều mồ hôi thì phải ngồi nghỉ ở bóng mát và quạt cho ráo mồ hôi thì mới được nhảy xuống ao hồ bơi lội…

Thời kỳ học cấp một, tôi học ngay thảo xá đình Đụn, sát nhà. Nếu đi học buổi sáng thì chiều chăn trâu. Nếu đi học buổi chiều thì sáng cắt cỏ. Tôi vẫn cứ thích học ban sáng hơn vì chiều chăn trâu còn có thể mang theo sách mà ôn bài và làm bài tập được. Chứ cắt cỏ ban sáng thì đành chịu. Tôi nhớ có một vài lần, vừa chăn trâu lại kèm thêm đàn ngỗng. Những con ngỗng sư tử to vật đang mùa đẻ trứng đi lặc lè. Giống ngỗng này qúi hiếm lắm. Đó là kỷ vật cuả anh Uy tôi, bộ đội dạy trường sỹ quan cao xạ trên Sơn tây mua từ hồi còn bóc trứng. Đem về tặng thằng em út nhân một đợt về phép thăm nhà. Ngỗng trước trâu sau. Trời chuyển mùa, oi bức khó chịu quá. Con trâu cũng ươn mình, sinh cáu kỉnh, trái tính trái nết khác thường cứ đòi la liếm tợp trộm hàng lúa non mơn mởn sát ven bờ. Bị phát giác, bị mắng cảnh cáo, nó sinh cùn, điên tiết quay ngoắt lồng tế lên, dây chão căng ra kéo tôi ngã sấp ngã ngửa. Sách vở mang theo học bài rơi tứ tung, dính đầy bùn đất, gột không sạch nổi, lấm lem. Tới lớp bị cô giáo phạt vì làm mất điểm thi đua “vở sạch chữ đẹp” cuả lớp, đến là tức.

Thời đó, có được tập giấy hẩm có dòng kẻ mà viết là qúi lắm rồi. Ăn mặc mà có bộ quần áo lành lặn một chút để tới trường là không đơn giản chút nào. Tem phiếu thương nghiệp chia cho hộ nông dân, may được quần thì thôi áo hay ngược lại. Vải khan hiếm, U tôi cũng chỉ may cho tôi vài ba chiếc quần đùi, mặc thường trực về mùa hè và hai chiếc quần xanh chéo bạc màu chữa lại từ đám quần cũ của các anh tôi đi thoát ly để lại, giành mặc về mùa đông.

Nhớ cái bữa, hồi còn học lớp bốn, có một kỷ niệm không thể nào quên với các bạn bè thời thơ ấu. Bạn cùng lớp, đám con trai có thằng Thành tếu, Giang Lồ, Ninh Bè, Minh Miễn, Qúi Thách, Thịnh và Hoạt Củng, Thìn Sửu Biên, Dục điếc, Đại Trảy, Dương Trạch, Tuấn Hợi, Khải bòi, Dũng Hà, Đắc Tửu, Toàn Huyền, Thái Sơn, Hiển Cuờng Qúi, Đồng Hợp, Thiện cưng, Trường Quang, Trịnh Tá, Đức và Vượng Tuyên Sang, Quyết Quản, Đức Cứ, Cường Hảo, Ngọ Đen, Bình Phiếm. Lũ con gái thì cái Bảo Thà, Hà và Thanh Ba Lai, Tâm Bốn Ngọ, Chì Tuất Cầu, Phúc Bốn Lĩnh, Loan Hà (A), Thành Tuệ Bân, Hòa Sam, Thọ Mười Trản, Hòa Sam, An Tổng Tắc, Mai Thiện Tồn, Mùi và Ngọ Giáp Xuyên, Ngọ Tửu, Hạnh Chinh Huyến, Văn Đồng Giá, Nhung Thêu, Huyền Lân Khảo. Thêm mấy đứa Hà Nội sơ tán về như Tâm Tạc, Châu Loan, Loan B, Phương (Trảy), Vương Chí Cường, Toàn Nên, Quang Thọ Nủa, Lý Thắng, Lương Ỷ… Giờ ra chơi, một hôm, cô giáo Bích cho chúng tôi chơi trò “bịt mắt bắt dê”. Tôi trong vai người bị bịt mắt, thằng Giang Lồ vai con dê, nó chơi thân với tôi lắm vì tháng tám, mùa trăng hai thằng vẫn thường rủ nhau đi câu thả hồ đồng Đinh, Ao Trại. Giang làm lớp trưởng, bố nó làm cán bộ uỷ ban xã nên được cô giáo Bích nể, qúi hơn người. Cả lớp con trai con gái thì đứng thành vòng tròn xung quanh làm hàng rào. Tôi và thằng Giang ở giữa. Thằng Giang có ý chơi ác, xỏ tôi. Nó lừa tôi tới bên một vũng nước còn đọng lại chưa khô sau trận mưa hôm trước, nó đánh tiếng: ” be.. be.. “. Tôi căn tiếng động và vồ hụt nó, ngã ngồi bệt giữa vũng bùn bẩn, khiến cả lớp được một mẻ đau bụng vỡ cười. Tôi phải chạy về nhà thay quần khác, tìm mãi trong hòm mà không có cái quần nào lành, U tôi đang mùa cấy, bận qúa chưa kịp khâu. Tôi phải bỏ dở buổi học chỉ vì còn mỗi chiếc quần đùi lành duy nhất đã bị bẩn vì cái trò mua vui cho cả lớp như thế.

P1060933.JPG

Rủ Ngọ Đen ra thăm Nhung Thêu (thứ 3 từ trái sang) ở Vũng Tàu sau 34 năm…

Lên cấp hai, cả xã có tới bốn thôn: Lai Xá, Yên Vĩnh, Yên Bệ và Đại Tự mà chưa có một trường cấp hai nào, phải sang làng Ải, xã khác học nhờ. Đàn ông làng Ải có nghề đánh “xiếc chì” (*) thường sang đánh trộm cá ở ao chuôm làng tôi nên hai bên thường nhìn nhau không được thân thiện cho lắm. Nay, không có trường phải đi học nhờ, cũng tủi. Gọi là trường mới khai trương mà chỉ có thầy, cô chứ chưa hề có cơ ngơi trường sở gì cả. Chúng tôi ra sức mà đóng góp để xây dựng trường. Trường chưa xong thì cứ nay chùa, mai lán, thậm chí mượn sân rộng của nhà dân làm nơi học, nơi chào cờ, sơ hay tổng kết hàng tuần, hàng tháng, hàng năm.

Ở cả cấp một lẫn cấp hai, tôi học hành chỉ làng nhàng, lại mắc cái tật hay nghịch dại, nghịch tinh nên thường bị các thầy cô giáo trù ghét. Hồi học lớp năm, tôi suýt bị đuổi học vì hai trò nghịch ngu dại. Vụ thứ nhất, trong đợt đi phụ nề xây trường mới, tôi trêu đám thợ mộc đang xẻ gỗ làm xà bằng việc bôi nhọ nồi lên vành điếu cày của họ. Vụ thứ hai, khi đi lao động đào hầm và làm lán tránh máy bay tôi dùng dao khắc dấu lên thân mấy cây xoan các cụ trồng trên đường đi về. Sự việc bị phát giác và tôi đã bị bêu dương cảnh cáo toàn trường.

Hình phạt tại gia còn nghiêm khắc hơn nhiều, tôi bị nọc ra giữa sân gạch, vừa luận tội, U tôi vừa vung roi vụt tơi bời. Roi của bà chính là chiếc gậy chăn ngỗng quen thuộc của tôi hàng ngày. Nó luôn được giắt trên mái hiên, phía trên gian chuồng ngỗng. Tới lúc nẩy người lên, bật máu tươi, tôi mới thấy được cái tay tre đực già nhẵn bóng ấy nó vừa chắc lại vừa dẻo như thế nào. Tôi hận U tôi lắm, nên đau cỡ nào cũng cắn răng chịu đựng mà không hề than khóc.

Nhưng sau trận đòn, những giọt nước mắt nóng hổi trào ra từ đôi hõm mắt trũng sâu đen ngòm như lỗ dế của U tôi, khi bà ôm chầm lấy tôi sau trận đòn (thù?) đau khổ đến tột cùng nấc lên, nấc lên mãi, mới thốt ra được vài câu đứt đoạn, nhát gừng: “U tồi lắm…, U xấu lắm phải không con…, ối con của tôi ….” thì tôi lại oà khóc. Tôi đã từng giận, tức U tôi nhiều lắm, vì bà dữ đòn, bà tham công tiếc việc, khiến con cái phải khổ lây. Nay nhờ trận đòn đáng nhớ ấy, tôi mới thấy thương U tôi hơn, thấy cái lỗi do chính tôi gây ra chứ không ai khác. Kể từ đó tôi không còn nghịch nhiều như trước nữa.

Hết cấp hai, muốn học cấp ba, phải thi chuyển cấp. Cả thôn dăm sáu chục đứa học cùng, nay còn khoảng chục mống đủ điểm vào học lớp tám. Lại đóng góp, lại lao động xây trường, từ những viên gạch đầu tiên. Rồi lại sơ tán, lẩn lút vào các lán trại xa xôi khuất nẻo thuộc xã Sơn Đồng có phong tục “toàn dân ỉa đồng” vào các buổi sáng tinh mơ. Hàng ngày, tôi phải dậy từ bốn giờ sáng. Vệ sinh cá nhân xong chỉ kịp rang vội nắm ngô răng ngựa, cho vào ngăn túi rết là lên đường ngay. Vừa đi vừa ăn, vừa ôn lại bài. Đi lối Bẫm, qua chuôm Đồng Đinh, đường đứt phải tụt dép cao su cắp nách, sắn quần lội qua. Nhằm làng Thìa tiến bước. Qua được làng Thìa Yên Vĩnh thì tới làng Thìa Yên Bệ, cái làng mà sau này, vào muà hè 1972, lúc tôi đã tốt nghiệp cấp ba, không còn phải qua đó nữa thì bị trận bom tấn kinh hoàng, với hàng trăm người vừa chết vừa bị thương. Trong số đó có cả bà vợ ông Bộ trưởng Ngô Minh Loan, đương kim Bộ trưởng Bộ Lương thực – Thực phẩm thời đó về sơ tán. Nơi đây còn có một hung thần nữa, có quan hệ tới một bước ngoặt lớn trong đời tôi. Nếu có dịp, tôi sẽ kể sau. Còn lúc này tôi đang trên đường đi học lớp tám mà.

Băng qua Yên Bệ tới ngã tư Sơn đồng rẽ trái đi về phía Ngòi, Vạng khoảng hai cây số nữa thì quẹo phải vào cái xóm Trại hẻo lánh rìa phía Nam làng Sơn Đồng là đến nơi lớp học ẩn náu tránh máy bay. Giữa khu ao bèo tây hiu hắt, chiếc lán lợp gianh nhô lên, xung quanh lán đắp đất dầy như ụ pháo cao xạ, bàn gỗ tạp mọt đục lỗ trỗ và ghế cũng bằng đất. Ngay cả cơ ngơi ấy, chúng tôi cũng phải tự làm lấy mà học. Người ta lập luận những ghế đất như thế vừa tiết kiệm gỗ lại rất lợi hại vì nó có tác dụng giảm sát thương bom bi rất hiệu qủa. Ừ cái khó cũng ló cái khôn thật. Chỉ tội khi trời mưa lán dột, ghế đất nhão ra, đít quần cả con trai lẫn lũ con gái cứ miết mãi trên bùn, lúc khô, cứng quèo như những chiếc mo nang hay bánh đa dầy cộm. Ai cũng đều thế, cuời xòa, hoà cả làng…

cdv1.jpg

Sơn Đồng là làng nghề lâu đời về đẽo tượng Phật. Nhưng thời đó, sản phẩm này đã bị cấm… – Nguồn: baodatviet 

Sang năm sau, lên lớp chín thì, vì nhiều lý do khác nhau, phần đa, lứa “sinh viên cấp ba” của làng tôi, bỏ ngang gần hết. Họ đi học trung cấp, công nhân hay bộ đội cả, còn trơ lại có bốn mống. Hai đứa con trai, hai con gái. Thằng Dương con bà Cúc Lan, cái Huyền con ông Lân Khảo, cái Ngọ con ông Giáp Xuyên và tôi. Ba đứa tuổi Giáp Ngọ còn thằng Dương tuổi Ất Mùi. Tôi vẫn phải cắt cỏ, chăn ngỗng, chăn trâu và phụ U tôi đồng áng như xưa. Nhưng biết suy nghĩ, chín chắn hơn chứ không còn nghịch ngợm như trước nữa. Tôi luôn thuộc nhóm đứng hàng đầu trong lớp vì hầu như tất cả các môn tôi đều đạt điểm tổng kết khá cao. Ba năm cấp ba, tôi đều là học sinh tiên tiến. Tên của tôi được tuyên dương trong các buổi chào cờ thứ hai đầu tuần, hay trong các kỳ sơ và tổng kết hàng năm. Là đoàn viên bốn tốt, đương nhiên tôi xứng đáng nằm trong danh sách được nhà trường làm hồ sơ đề nghị chọn học sinh đi học tập tại nước ngoài.

Đen cho tôi, Thầy U tôi không phải cán bộ, đảng viên gì. Trong làng có kẻ nhỏ mọn ghen ghét, lại có cái quyền sinh sát đã ngấm ngầm tìm đủ mọi cách loại tôi ra khỏi danh sách mà nhà trường dự kiến. Lời phê trong phiếu thẩm tra lý lịch trích ngang của tôi được ghi: “Gia đình chưa có ai từng tham gia Chống Mỹ Cứu Nước, nên để lại đi bộ đội”. Đơn giản thế thôi, tôi trượt vỏ chuối tất cả các trường đại học. Khỉ thật. Tôi chỉ được biết điều đó khi mọi sự trôi qua. Trở thành “việc đã rồi” mặc dù tôi hoàn toàn đủ điểm chuẩn đi học ở nước ngoài trong kỳ thi đại học năm 1972 đó.

(còn nữa)

Gocomay

(*)  Là loại dụng cụ đánh bắt cá có lưới gắn chì có cán đẩy di động xúc cá rất hiệu qủa.

___

>> Xem Phần 1 & 2 ở đây:

____________________________

Advertisements

3 phản hồi

  1. […] 675 – Quê tôi xứ Đoài, nhiều mây trắng lắm! (3) – https://gocomay.wordpress.com/2011/09/02/675-que-toi-x%E1%BB%A9-doai-nhi%E1%BB%81u-may-tr%E1%BA%AFng-l%E1%BA%AFm-3/ […]

  2. […] 675 – Quê tôi xứ Đoài, nhiều mây trắng lắm! (3) – https://gocomay.wordpress.com/2011/09/02/675-que-toi-x%E1%BB%A9-doai-nhi%E1%BB%81u-may-tr%E1%BA%AFng-l%E1%BA%AFm-3/ […]

  3. […] 675 – Quê tôi xứ Đoài, nhiều mây trắng lắm! (3) […]

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

Gocomay's Blog

Con tằm đến thác vẫn còn vương tơ

%d bloggers like this: